سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 532

عرف قضیۀ متیقنه و مشکوکه ترتیب می دهد و اتحاد قضیتین به نظر او تحقق دارد.

عدم داعی برای کلام مرحوم آخوند

عرض کردیم: حرفی که مرحوم آخوند زد، مسأله را به دلیل می کشاند، می خواست حرمت زبیب را به دلیل«العنب اذا غلی یحرم» مربوط کند. این زبیب را با مناسبات با تخیّلات، با ارتکازات می کشاند می آورد در کنار دلیل«العنب اذا غلی یحرم» از آن طرف فکر می کرد که اگر آن را توی دلیل آورد، دیگر جای استصحاب نیست. خود دلیل می گوید: زبیب هم همین طور است. لذا ایشان توی مرز می ماند، هم به طرف دلیل می کشاند، هم می گفت: در دلیل نمی آید.

می گوییم: داعی برای این کارها چیست؟ از اول راه ما این است که و اللّه، باللّه، تاللّه زبیب هیچ ارتباطی به دلیل ندارد. اما ما می خواهیم مطلب را به استصحاب درست کنیم، به لحاظ اینکه دلیل، مفهوم نداشته است. دلیل گفته: «العنب اذا غلی یحرم» گفته: «اکرم زیدا» ممکن است عمرو هم وجوب اکرام داشته باشد. دلیل می گوید: «العنب اذا غلی یحرم» ممکن است زبیب هم«اذا غلی یحرم» باهم که منافات ندارد. ما العنب را به دلیل درست می کنیم، بدون اینکه دلیل سرسوزنی شائبۀ شمول زبیب را داشته باشد، زبیبش را هم به«لا تنقض الیقین بالشک» درست می کنیم.

اگر از ما سؤال کردند: دلیل شما بر اینکه«العنب اذا غلی یحرم» چیست؟ می گوییم:

روایت است. دلیل شما بر اینکه زبیب«اذا غلی یحرم» چیست؟ استصحاب، بدون اینکه ارتباطی به هم داشته باشد، بدون اینکه تعدّی و تجاوزی درکار باشد.

راه به دست آوردن اتحاد قضیتین در باب استصحاب

نتیجۀ بحث ما در این یکی دو روز، این شد که فرق بین اخذ موضوع از عقل و اخذ موضوع از عرف و اخذ موضوع از لسان دلیل برای ما روشن شد. حالا که فرقهای اینها روشن شد، آیا در باب استصحاب ملاک، کدام یک از اینهاست؟ آیا موضوع، یعنی اتحاد قضیتین با نظر عقل مطرح است؟ یا اتحاد قضیتین با توجه به عنوان مأخوذ در دلیل مطرح است؟ یا اتحاد قضیتین به نظر عرف مطرح است؟

جوابش یک کلمه است. خیلی این طرف و آن طرف هم ندارد. همان طوری که