سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 548

ارتباطی بینشان نباشد، و از طرف دیگر، مسألۀ معارضۀ ولو بدوی که در نتیجه مسألۀ اقوائیت ظهور مطرح باشد، نیز وجود ندارد. یک دلیل می گوید: «اکرم العلماء»، فرض کنید یک دلیل دیگر که این جالب تر است می گوید: «الفساق لیس من العلماء» از سنخ تعبیراتی که خود انسان هم دارد در لسان مردم عوام هم این تعبیرات هست، اینها ریشه و نکته دارد. اگر یک روحانی - خدای نکرده - منحرف باشد، مردم می گویند: فلانی، روحانی نیست. این یک تعبیر است، تعبیر متداولی هم هست. این تعبیری که مردم می کنند، می گویند: فلان منحرف لیس بروحانی. اینها با این تعبیر چه می خواهند بگویند؟ می خواهند بگویند: آن وظیفه ای که اسلام برای ما در رابطۀ با احترام روحانی قائل شده، در رابطۀ ارزش به روحانی قائل شده در اینجا نیست. ما می گوییم: «زید المنحرف لیس بروحانی» این تقدّمش بر آن دلیل چه نوع تقدّمی است؟ آیا روی مسألۀ اقوائیت ظهور است، دلالت قوی تر است، و اصاله الظهورش محکم تر است، یا اینکه این ربطی به مسألۀ ظهور ندارد؟ ربطی به مسألۀ اصاله الظهور ندارد، بلکه علت تقدّم این است که این یک جهتی را متعرض است و یک جهتی را تبیین می کند که آن دلیل تبیین نمی کرده است.

آن دلیل نمی گفته: این زید روحانی است، آن دلیل می گفته: روحانی، واجب الاحترام است. می گفت: شما روحانی در اختیار من دلیل قرار بده، من می گویم: «یجب اکرامه»، من می گویم: «یجب احترامه». اما من بما انی دلیل نمی آیم که بگویم: زید منحرف روحانی است، یا نه. من تعرضی برای بیان مصداق ندارم. من فقط منتظرم که یک مصداقی در اختیار من قرار داده بشود تا من حکم به وجوب احترام و اکرام او بکنم.

همین معنای عرفی در تعبیرات روزمرۀ مردم، در لسان ادله هم ملاحظه می شود. یک دلیل می گوید: «اکرم العلماء»، یک دلیل می گوید: «الفساق لیس من العلماء»، شما خیال کن که فسق موجب این می شود که از مصداق عالم بودن خارج بشود. علت تقدّم چیست؟ از علت تقدّم«الفساق لیس من العلماء» نسبت به دلیل اکرام العلماء ما اصطلاحا تعبیر به حکومت می کنیم. و مبنای حکومت و خلاصۀ حکومت عبارت از همین است که دلیل حاکم، دلیل مقدّم، یک جهتی را تعرض کرده، یک نکته ای را تعرض کرده که دلیل محکوم در محدودۀ دلالتش و با اصاله الظهورش فاقد تعرض آن جهت است، فاقد تعرض آن حیثیت است. حالا آن حیثیت کدام است، هرچه می خواهد باشد، می خواهد در رابطۀ با زید باشد که بگوید: «زید لیس بعالم» یا در رابطۀ مثلا با اکرام باشد. اگر یک