سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 563

دو دلیل لفظی تحقق دارد و بین دو دلیل غیر لفظی هم تحقق دارد. بین یک دلیل لفظی و یک دلیل غیر لفظی هم مسألۀ ورود پیاده می شود.

روی این حساب اگر یک دلیلی گفت: «اکرم العلماء» و دلیل دیگر گفت: «زید لیس بعالم»، این را اصطلاحا حکومت بگوییم برای اینکه این مربوط به تعرض و لا تعرض است. «اکرم العلماء» متعرض این مسأله نشده است که زید عالم است یا نه، امّا دلیل حاکم، متعرض عدم عالمیّت زید شده است یا متعرض عالمیّت، فرقی نمی کند. ملاک تقدّم در باب حکومت، تعرض و لا تعرض است. آن متعرض نشده است که«زید عالم ام لا» امّا این متعرض است که«زید عالم او لیس بعالم» و ما اینجا نباید بگوییم که حکومتی است که نتیجۀ آن ورود است. اینجا به حسب اصطلاح، مسألۀ ورود مطرح نیست. ورود آنجایی است که نفس وجود دلیل مقدّم، صحنه را از دلیل مؤخّر بگیرد و آن را از صحنه بیرون بکند. لذا هرچه که مربوط به مقام دلالت باشد، «لا یسمی ورودا» و این منافات ندارد که بین دو دلیل لفظی ما بر استصحاب، از همین قبیل خواهد بود که اگر هر دو دلیل لفظی باشد، تقدّم آن به ورود است به همان ملاکی که در باب ورود به نظر می رسد.

(سؤال... و پاسخ استاد:) فقط می خواستیم این معنا که امام بزرگوار مکرّر در کلام مفصّل خودشان روی این معنا تأکید می کنند که ما هرچه که فکر می کنیم، غیر از این دو ملاک وجود ندارد، بله، «فیما یرجع الی اللفظ» همین است امّا دلیلی نداریم که ملاک باید در رابطۀ با لفظ باشد. ما ملاک سومی درست می کنیم و به همین ملاک سوم، عنوان ورود می دهیم که عرض کردیم سه تا مثال دارد: یک وقت یک دلیل لفظی، بر دلیل عقلی و لبّی ورود پیدا می کند مثل اینکه یک خبر واحد معتبری قائم بشود بر اینکه«شرب التتن حرام» وقتی که این با قاعدۀ قبح عقاب بلابیان، مقایسه می شود، عنوانش، عنوان ورود است برای اینکه این دلیل بیش از حرمت شرب توتون، چیزی را تعرض نکرده است.

نمی توانیم بگوییم: این چیزی را متعرض شده است که او اصلا تعرضی نسبت به آن ندارد. این دو دلیل ربطی به هم ندارند. مثل«لا شکّ لکثیر الشک» نیست که با دلیل«اذا شککت فابن علی الاربع» ملاحظه بکنیم. این فقط عنوانش این است که«وجود الدلیل علی حرمه شرب التتن موجب لتحقق مصداق البیان»، بیان که تحقق پیدا کرد، قبح عقاب بلابیان بساط خودش را برمی چیند. آن در جایی حکم به عقوبت می کند که بیانی تحقق نداشته باشد، وقتی که بیان آمد، آن کنار می رود امّا دلیل نمی گوید: «أنا بیان». دلیل،