سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 565

برای ورود روشن می شود و هم اصل بحث ما در اینجا روشن می شود.

بالاخره«لا تنقض الیقین بالشک» را چگونه معنا کردیم؟ گفتیم: مقصود از یقین، خصوص یقین صددرصد نیست بلکه مقصود از یقین، حجّت است چه یقین صددر صد باشد، یا مؤدای اماره و یا یک قاعدۀ معتبرۀ شرعیه باشد. و مراد از شک، به اعتبار مقابله اش با یقین، به معنای«عدم الحجّه» است که این را مفصل بیان کردیم و گفتیم:

«لا تنقض الیقین بالشک» در حقیقت خلاصه می شود؛ یعنی«لا تنقض الحجّه بغیر الحجّه» و در دنبال آن هم دارد«و لکنّه تنقضه بیقین آخر» معنایش این است که«و لکنّه تنقض الحجّه بحجّه اخری». حجّت در مقابل حجّت، عنوان ناقضیّت پیدا می کند امّا«لا حجّه»، می تواند ناقض برای حجّت قرار بگیرد.

بعد از آنکه لا تنقض را آن طوری معنا کردیم، استصحاب می گوید: نماز جمعه در عصر غیبت واجب است. حالا اگر یک روایت معتبره ای گفت: «صلاه الجمعه فی عصر الغیبه غیر واجبه»، تقدّم دلیل اعتبار اماره بر دلیل حجیّت استصحاب و یا به تعبیر دیگر، تقدّم خود اماره بر استصحاب روی چه ملاک است؟ روی ملاک ورود است برای اینکه استصحاب می گوید: حجّت به لا حجّت نقض نمی شود بلکه حجّت«بحجه اخری» نقض می شود. آیا حجّیت خبر واحد مورد تردید است؟ فرق نمی کند که حجیت آن را از طریق مفهوم آیۀ نبأ و ادلۀ لفظیه استفاده بکنیم، یا حجیّت آن را از راه بنای عقلا به ضمیمۀ عدم ردع شارع استفاده بکنیم، نتیجۀ هر دو این است که خبر واحد، به عنوان حجّت، مطرح است. حالا استصحاب می گوید: «لا تنقض الحجه بالحجه»، خبر واحدی که گفت: نماز جمعه در عصر غیبت واجب نیست، از نظر دلالت، نمی گوید: من حجّت هستم. در دلالت او کلمۀ حجّت و غیر حجّت مطرح نیست امّا«نفس وجوده حجّه، نفس تحققه حجّه» و وقتی که حجّت آمد، دیگر جا برای«لا تنقض الحجّه باللاحجه» باقی نمی ماند.

همان طوری که اگر خبر واحدی می گفت: «شرب التتن حرام»، دیگر جا برای قاعدۀ قبح عقاب بلابیان باقی نمی ماند.

تقدّم دلیل خبر واحد بر دلیل استصحاب به نحو ورود

با این بیان ولو اینکه هر دو دلیل لفظی است، از یک طرف«لا تنقض الیقین بالشک» که در«لا تنقض الحجّه بغیر الحجّه» پیاده شد و از طرف دیگر، فرض کنید مفهوم آیۀ نبأ که