سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 569

اصل عملی هستند، آیا استصحاب، مقدم است یا اصل برائت مقدم است؟ بین اینها معارضه تحقق دارد؟ شما که استصحاب وجوب نماز جمعه را در عصر غیبت جاری می کنید و از طرفی هم اصاله البرائه فرضا اقتضای عدم وجوب می کند، (اصاله البرائه نافی وجوب است و استصحاب مقتضی وجوب است) آیا کدام یک بر دیگری تقدّم دارد؟

اینجا ظاهرا اصل این معنا مسلّم است که استصحاب بر همۀ اصول عملیه تقدّم دارد، همان طوری که از تمام امارات تأخّر دارد، لذا آن عبارت معروفه را در باب استصحاب گفته اند که استصحاب عرش الاصول و فرش الامارت است، یعنی وقتی که با امارات می سنجیم، زیر پای امارات قرار گرفته، وقتی که با اصول عملیۀ دیگر می سنجیم، فوق اصول عملیۀ دیگر قرار گرفته است. ظاهر این است که در این جهت کسی مخالفت نکرده است که استصحاب بر تمام اصول عملیه تقدّم دارد، مثل اصاله البرائه، اصاله الاباحه، اصاله الطهاره اصاله الاحتیاط، اصاله التخییر در موارد دوران بین محذورین ولی بحث در علت تقدّم است. چرا استصحاب بر اصول عملیۀ دیگر تقدّم دارد؟

بعضی از اصول عملیه عقلی هستند و بعضی نقلی هستند و بعضی هم عقلی و هم نقلی هستند. در اصول عملیۀ دیگر تقریبا این سه نوع ملاحظه می شود. اصاله البرائه، به این عنوان دو جور است: برائت شرعیه داریم که مستندش حدیث رفع و اشباه حدیث رفع است. برائت عقلیه داریم که مستندش قاعدۀ قبح عقاب بلابیان است، لذا برائت هم شرعی است و هم عقلی است.

اما بعضی از اصول عملیه، تمحّض در شرعی دارند، یکی مثل اصاله الاباحه که اباحه غیر از برائت است. برائت معنایش این است که شرب توتون حرام نیست. برائت از حرمت و رفع حرمت را ثابت می کند، اما اصاله الاباحه دلیلش«کل شیء لک حلال» است. او یک حلیت ظاهریه و یک اباحه ظاهریه جعل می کند، مثل قاعدۀ طهارت که تعبیرش هم اتفاقا مثل هم است: «کل شیء طاهر حتی تعلم انه قذر» اینجا هم«کل شیء لک حلال حتی تعرف انه حرام»، تعبیرهایشان هم سنخ است، همان طوری که اصاله الطهارت یک اصل شرعی محض است و دلیلش«کل شیء لک طاهر» است، اصاله الاباحه هم یک اصل شرعی محض است و دلیلش«کل شیء لک حلال» است. لذا در اصول عملیه آن اصولی که تمحّض در شرعیت دارد و دیگر عقلی در آنها تصور