سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 577

نمی خواهد بگوید: با وجود حجّت شرعیه بر نجاست و حلیّت و تکلیف باز هم«رفع»، باز هم محکوم به حلیّت است، باز هم محکوم به طهارت است.

پس وقتی که اینها را روی هم ملاحظه می کنیم و یک دقتی هم در آن بکار می بریم، می بینیم که موضوع تمام اصول شرعیه، آنجایی است که حجّتی برخلاف نباشد، یعنی اگر بخواهیم خلاصه کنیم، آنجایی است که یک حجّت شرعیه یا عقلیه ای برخلافش تحقق نداشته باشد. «رفع ما لا یعلمون، یعنی رفع التکلیف الذی لا یکون علی اثباته حجّه، کل شیء محکوم بالحلّیه حتی تعلم، یعنی کل شیء لم تقم الحجّه علی حرمته فهو محکوم بالحلّیه» و همین طور در قاعدۀ طهارت، اینها یک چیزهایی است که خود عرف اینجوری معنا می کند، ولو اینکه انسان وقتی که با نظر بدوی با این عبارات برخورد می کند، می بیند که در این عبارات، کلمۀ علم ذکر شده است، اما دقت که می کند، می بیند علم، موضوعیت ندارد، مقصود از علم، حجّت است، چه حجّت شرعیه و چه حجّت عقلیه.

حالا که این طور شد، می آییم سراغ اینکه چرا استصحاب بر اینها مقدّم است؟ در همان مثالی که عرض کردیم، روز جمعه ابتداء ما با دوتا اصل مواجه هستیم: یکی اصاله البرائه که می گوید: نماز جمعه«لیس بواجب»، برای اینکه وجوب نماز جمعه مشکوک است و«رفع ما لا یعلمون». از طرفی می بینیم استصحاب بقای وجوب نماز جمعه اقتضا می کند که وجوب نماز جمعه در عصر غیبت باقی باشد. حالا چرا استصحاب بر این برائت تقدّم دارد؟ چرا«لا تنقض الیقین بالشک» را بر«رفع ما لا یعلمون» مقدّم می داریم؟ به همین بیانی که عرض شد«رفع ما لا یعلمون» می گوید: وجوبی که حجّتی بر ثبوت آن وجوب نباشد، «هو مرفوع». «لا تنقض الیقین بالشک حجّه علی ثبوت الوجوب». حالا چرا حجّت است؟ یا از باب اینکه خود معنای«لا تنقض الیقین بالشک» با آن خصوصیتی که ما ذکر کردیم، که آنجا هم مقصود از یقین، حجّت بود و مقصود از شک، غیر حجّت و «لا تنقض الیقین بالشک» به«لا تنقض الحجّه باللا حجّه» تبدّل پیدا کرد.

خود این عبارت«لا تنقض الحجّه باللا حجّه» معنایش این است که در این زمانی که شما شک دارید، آن حجّتی که از آن تعبیر به یقین یا شبه یقین می شد، حجّیّتش برای تو باقی است. معنای استصحاب در حقیقت اعتبار بقاء حجّت سابقه است«فی زمان الشک»، یعنی می خواهد بگوید: این یقینی که شما دارید به اینکه اول ظهر، لباس شما طاهر بود، این یقین یک چیزش با عقل ارتباط دارد و آن نسبت به طهارت اول ظهر است