سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 579

مفادش ابقای حجّیّت حجّت و ادامۀ حجّیّت حجّت در زمان شک است کار داریم، یا اینکه روی نفس وجود«لا تنقض الیقین بالشک» تکیه می کنیم. می گوییم: آیا در یک جایی که«لا تنقض الیقین بالشک» وظیفه را مشخص می کند، ما حجّت بر حکم خدا داریم یا نه؟ وقتی که روز جمعه«لا تنقض» می آید وظیفۀ وجوبی نماز جمعه را مشخص می کند، آیا با توجه به«لا تنقض، لنا حجّه علی الحکم ام لا»؟ ما نمی توانیم بگوییم: ما حجّت بر حکم نداریم«لا تنقض حجّه» و شاهد بر حجّیّتش این است که اگر«لا تنقض» جریان پیدا کرد و حکم به وجوب نماز جمعه کرد و به حسب واقع هم نماز جمعه واجب بود، آیا آن وجوب واقعی، تنجّز پیدا می کند یا نه؟ بلا اشکال تنجز پیدا می کند. همان اثری که از نظر حجّیّت در اماره وجود دارد، همان اثر در لا تنقض وجود دارد. اگر استصحاب گفت: این واجب است، به حسب واقع هم واجب بود، آن وجوب واقعی به کمک استصحاب تنجّز پیدا می کند، و گریبان عبد را می گیرد.

پس ولو ما به مفاد«لا تنقض الیقین بالشک» کاری نداشته باشیم اما این معنا را ملاحظه کنیم که آیا وجود«لا تنقض» به لحاظ بیان حکم، «هل هو حجّه علی الحکم ام لا»؟ بلا اشکال این حجّت بر حکم است. وقتی که«لا تنقض الیقین بالشک» حجّت بر حکم شد، دیگر«رفع ما لا یعلمون» نمی تواند پیاده شود، برای اینکه معنای«رفع ما لا یعلمون» این شد«رفع» آن تکلیفی که حجّت بر ثبوتش نبود. شیئی حلال است که حجّت بر حرمت نداشته باشد، شیئی طاهر است که حجّت بر نجاست آن نباشد.

استصحاب به عنوان یک حجّت روشن می تواند تکلیف را بیان کند، حرمت را بیان کند، نجاست را بیان کند. در حقیقت با ملاحظۀ این مطلبی که ما عرض کردیم، استصحاب بر اصول شرعیه عملیه، تقدّم پیدا می کند و نحوه تقدّمش هم همان تقدّم ورودی است، منتها این نیاز به توضیح داشت، اما تقدّمش بر اصول عملیه عقلیه روشنتر و واضح تر بود.

تا اینجا روی ترتیب بحث، تقدّم اماره بر استصحاب را ملاحظه کردیم. تقدّم استصحاب را بر اصول عملیۀ دیگر نیز ملاحظه کردیم، که این یک نتیجۀ سومی هم برای ما داشت و آن اینکه اگر اماره بر استصحاب تقدّم داشته باشد، که استصحاب هم بر اصول عملیه دیگر تقدّم دارد، به طریق اولی تقدّم امارات بر اصول عملیۀ دیگر هم روشن شد، برای اینکه اماره بر استصحاب هم تقدّم دارد و استصحاب بر اصول عملیه. پس تقدّم امارات بر اصول عملیۀ دیگر کاملا روشن و واضح است. پس نسبت بین اینها تماما