سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 81

نجاست ید و شک در کریت ماء است. بله، اینجا یک لازمۀ عقلی شما می توانید درست بکنید. لازمۀ عقلی آن این است که اگر من دست نجس را با این آب«مشکوک الکریه» تطهیر کردم، اگر این دست من نجاستش باقی باشد، «یستکشف ذلک الماء لیس بکرّ» اما این استکشاف عقلی است. این یک ترتب شرعی نیست. شارع نیامده بگوید: اگر دست شما بر نجاست باقی است، من حکم می کنم به عدم کریت«ذلک الماء». لازمۀ عقلی یعنی حساب می کنید و می گویید: این دست را که با این آب«مشکوک الکریه» شستم، اگر این دست من بر نجاست باقی باشد، پس معلوم می شود که آن آب کر نبوده است. این حکم عقل و یک مسألۀ عقلی است، نه این که در دلیل شرعی، این معنی مطرح شده باشد. اما به خلاف آن طرف، که می گوید: هر چیزی که با آب کر تطهیر شود، پاک است.

دست شما هم یک چیزی است که با آب کر تطهیر شده است، وقتی استصحاب کریت آن را ثابت کرد، صغرا را درست کرد، کبرای کلی هم ضمیمه شد، یکی از مصادیق کبرای کلیه، دست شما است که خود شارع می گوید: دست شما طاهر است. خود شارع به مقتضای کلیت کبرا، حکم به این معنا می کند.

این البته توضیح بیشتری لازم دارد. یکی از مباحث مهم در باب استصحاب، همین مسألۀ اصل سببی و مسببی است که ان شاء الله در آینده باید توضیح بیشتری عرض کنیم.

حالا به نحو اجمال آن مقداری که در اینجا محل حاجت است، اشاره ای به این مسألۀ کردیم. نتیجه این طور شد که اصل سببی در جایی تقدّم بر اصل مسببی دارد که اصل سببی«شرعا و تعبدا» در ناحیۀ مسبب رفع شک بکند و در حقیقت حکم مسبب را خود شرع بیان بکند. حکم مسبّب را خود کلیت کبرایی که صغرایش درست شده، مشخص بکند. اصل سببی بر اصل مسببی به این نحو، تقدم دارد.

در ما نحن فیه این اشکال شده است. گفته اند: شما می گویید: استصحاب تنجیزی که معنای استصحاب تنجیزی، نه به آن صورتی که مرحوم آخوند بیان کرده اند که آن حرف دیگری بود که حلیت مغیات باشد، نه. شما می گویید: این زبیب، قبل از آنی که برایش غلیان تحقق پیدا بکند«کان حلالا»، به یک حلیّت تنجیزی. بعد از آنی که غلیان برای او پیش آمد، شک می کنیم که این حلیّت را از دست داده است یا از دست نداده است؟ شما می گویید: بقای حلیت تنجیزیۀ این را استصحاب می کنیم. آنها گفتند: این حلیّت تنجیزیۀ مشکوکه، مسبّب از شک در بقای حرمت تعلیقیه است. شک آنها شک سببی و مسببی