سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 86

متوجه به وجود و عدم حلیّت قرار می دهد، گاهی انسان شک را متوجه جانب حرمت می کند، می گوید: نمی دانم که حرمت وجود دارد یا ندارد؟ گاهی هم انسان چنین تعبیر می کند، نمی دانم حلال است یا حرام؟

آیا این سه نوع اضافه، چون در شک همان طوری که در باب قطع و ظن بحث می کردیم و همینطور در«لا تنقض الیقین بالشک» در باب استصحاب بحث کردیم، اینها همه شک در دو طرف دارد، اضافۀ به دو چیز دارد، گاهی شما شک را اضافۀ به وجود و عدم حلیّت می کنید، گاهی اضافۀ به وجود و عدم حرمت می کنید، گاهی یک طرف اضافه اش را حلیّت قرار می دهید و یک طرف اضافه را حرمت، آیا این تعبیرات و تعدد اضافات، دلیل بر این است که در شما حالت های مختلف تردید وجود دارد؟ یا یک حالت تردیدیه در شما تحقق دارد؟ شما که در باب شرب توتون شک می کنید که حلال است یا حرام است؟ چند جور شک در باب شرب توتون دارید؟ چند نوع حالت تردید در این رابطه برای شما وجود دارد؟ وجدان خودتان را که مراجعه کنید و ملاحظه کنید، می بینید که یک حالت تردیدیۀ واحده بیشتر نیست.

شما یک تردید بیشتر دربارۀ شرب توتون از نظر حکم شرب توتون ندارید، منتها همین حالت تردیدیۀ واحده را به سه جور می توانید منعکس بکنید، با سه اضافه می توانید مطرح بکنید که این تعدّد اضافات و تعدّد تعبیرات، شاهد بر این مسأله نیست که در شما حالات متعددی از تردید وجود دارد، یک حالت تردیدیۀ واحده در شرب توتون از نظر حلیّت و حرمّت بیشتر نیست. در باب طهارت و نجاست هم همینطور است. شما وقتی که شک دارید که دست شما پاک است و یا نجس؟ هم می توانید این طور تعبیر بکنید که من مردد هستم«بین نجاسه الید و طهارتها»، و می توانید تعبیر بکنید و بگویید: مردد هستم«بین نجاسه الید و عدم النجاسه»، می توانید تعبیر بکنید که مردد هستم، «بین طهاره الید و عدم الطهاره» هر سه تا تعبیرات صحیح است، اضافات آن فرق می کند ولی واقعیّت یک مسأله است.

معنای حاکمیت استصحاب در سبب بر استصحاب در مسبب

واقعیت یک حالت تردید، و یک حالت شک است که شک اضافۀ به دو طرف دارد، حالا که این مسائل روشن شد؛ با توجه به آن نکته ای که دیروز در باب تقدم اصل سببی