سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 98

نیست که شما بخواهید دست به دامن استصحاب تنجیزی بزنید که باید شک باشد و آن هم«بعد الغلیان» تا مجرای استصحاب تنجیزی قرار بگیرد.

این بیان امام بزرگوار بود، عرض کردیم که این بیان ایشان دوتا پایه دارد: یک پایه و یک جهتش ممکن است مورد مناقشه واقع بشود و آن این مسأله بود، در حکم تعلیقی غیر از حالا مسأله استصحاب، خود حکم تعلیقی«العنب یحرم اذا غلی»، ایشان می فرمودند: اگر یک حکم تعلیقی شرعی داشتیم، بعد از آنی که معلق علیه وجود پیدا کرد، همان حکم تعلیقی فعلیت پیدا می کند، در عین این که شرعیتش هم محفوظ است.

بعد از تحقق غلیان در خود عنب فرضا، شارع می گوید: الان حرام است. این حرمت، حرمت فعلیۀ شرعیه است، نه اینکه شارع بگوید، انسان ابتداء ممکن است در ذهن بگوید: یک حکم تعلیقی بیشتر جعل نکرده، حکم تعلیقی؛ یعنی حکم تقدیری، حکم تقدیری هم مال قبل از معلق علیه است اما بعد از آنی که غلیان تحقق پیدا کرد، این عقل است که حکم می کند به حرمت، با توجه به حکم شارع. نه مسأله اینطور نیست، همانطور که من آن روز اشاره کردم، وقتی که انسان به متشرعه هم مراجعه بکند، به خود ما هم روی همان ذوق اولی وقتی مراجعه بشود، اگر به ما گفتند: انگور«اذا غلی یحرم»، بعد از آنی که غلیان تحقق پیدا بکند، می گوییم: این حرمت فعلیه همان حرمت است؛ یعنی این هم به شرع ارتباط دارد، این هم به شارع مربوط است، نه اینکه شارع یک تعلیقی جعل کرده و فعلیتش الان در رابطۀ با عقل است. نه، این هم شرعی است.

شرعی بودن ترتب حکم فعلی، بعد از معلق علیه بر حکم تعلیقی شرعی

لکن یک اضافه ای هم ایشان می فرمودند و آن اضافه این است که ترتب این حکم شرعی فعلی، بعد از معلق علیه بر حکم تعلیقی شرعی، شرعی است. اینجا یک قدری به ذهن می آید که انسان بگوید: درست است که دوتا حکم شرعی است، هم حکم تعلیقی «قبل المعلق علیه» و هم حکم فعلی«بعد المعلق علیه» هر دو شرعی است اما ترتبش «لا یبعد ان یکون عقلیا» و این مانعی ندارد که دو طرف شرعی باشد لکن ترتّب، این عقلی باشد. مثل همین که شما در بحث مقدمۀ واجب در جلد اول ملاحظه فرمودید، در بحث مقدمۀ واجب محط بحث چیست؟ ملازمه. ملازمۀ چطوری؟ ملازمۀ عقلی. اما بین چه و بین چه؟ بین دو حکم شرعی، در بحث مقدمۀ واجب، محط بحث ملازمه عقلیه