سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 105

ظهوری شد، (این خیلی حرف عجیبی است از مرحوم شیخ)، اگر مخصّص از نظر دلالت، ظهور پیدا کرد، اینجا در مقایسه با عام، باید ببینیم که کدام ظهورشان قوّی تر است. ممکن است که ظهورشان در عرض واحد باشد که مسألۀ تعارض مطرح است، ممکن است که ظهور عام قوی تر باشد که بر مخصّص تقدّم پیدا می کند.

پس آن مسألۀ ورودی که قبل از این مطرح کردیم، آنجایی بود که مسألۀ ظن و ظنی بودن در رابطۀ با سندش باشد اما اگر در رابطۀ با دلالت شد و عنوان نصّ بودن کنار رفت و عنوان ظهور پیدا کرد، دو تا ظهور است. اگر هر دو در یک ردیف بودند، یتحقق التعارض، اگر خاص، تقدّم داشت، خاص، و یمکن عام تقدّم بر خاص داشته باشد که یک جایی عام را بر خاص مقدّم بداریم. و عرض کردم: این حرف عجیبی است که شاید «لم یقل به احد» کسی اصلا چنین حرفی را نفرموده باشد.

خلاصۀ کلام مرحوم شیخ در مقام

پس خلاصۀ کلام شیخ با دقتی که در کلام ایشان هست این شد که در مسألۀ مخصّص و تقدّم خاص بر عام، باید ما تفصیل بدهیم، و تفصیل هم به این صورت است: «ان کان المخصّص قطعیا من جمیع الجهات، سندا و دلالتا» این تقدّمش بر عام به نحو ورود است، که ما عرض کردیم به نحو تخصّص است و اگر مخصّص از نظر سند، ظنی باشد، در اول، مسألۀ تقدّم به حکومت را مطرح کردند روی مبنای اصاله عدم القرینه، و در آخر، مسألۀ ورود را مطرح کردند روی مبنای ظن نوعی. پس اگر مخصّص از نظر سند ظنی شد، یا به عنوان حکومت، یا به عنوان ورود، روی اختلاف دو مبنا، بر عام تقدّم پیدا می کند. این فرض سوم تفصیل است. و اگر مخصّص از نظر دلالت، ظنی شد، ملاک، اقوی الظهورین است. و«ان لم یکن اقوی فی البین یتحقق التعارض» تعارض بین عام و خاص، با اینکه عموم و خصوص مطلق است، با اینکه عام و خاص، محل بحث ماست، اما یتحقق التعارض. و بالاتر اینکه گاهی هم عام تقدم پیدا می کند اگر از نظر ظهور اقوی باشد.

پس از ملاحظۀ کلام مرحوم شیخ، یک چنین تفصیلی استفاده می شود که در حقیقت، مخصّص را سه جور تقسیم می کند: قطعی من جمیع الجهات، تقدّم ورودی، ظنی من حیث السند، یا حکومت، یا ورود، ظنی من حیث الدلاله، گاهی تقدّم است، گاهی