سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 118

ذی القرینه حاکم باشد. یعنی قرینه، ذی القرینه را تفسیر کند، قرینه ذی القرینه را تبیین کند. چه کسی این حرف را زده است؟ عقلا. عقلا اصاله الظهور در قرینه را بر اصاله الظهور در ذی القرینه حاکم می بینند و لذا در تمام مواردی که مسألۀ قرینه و ذی القرینه مطرح است هیچ کسی پیدا نشده که بگوید: باید ببینیم ظهور کدام قوی تر است. آیا ظهور ذی القرینه اقواست یا ظهور قرینه اقواست یا اگر هر دو متساوی باشند در مسأله متحیر بماند، در فهم مراد متکلم متحیر بماند و بگوید: نفهمیدیم که مراد متکلم از این کلام چه بوده است، یک قرینه ای هست و یک ذی القرینه و هر دو در ظهور در ردیف واحد و در رتبۀ واحده هستند. می فرماید: این حرفها نیست. همیشه و همه جا اصاله الظهور در قرینه بر اصاله الظهور در ذی القرینه حاکمیّت دارد و علت تقدّمش هم همین حاکمیّت است.

فرق بین کلام مرحوم نائینی و خراسانی در ملاک تقدّم در مسألۀ خاص و عام

پس فرق بین بیان مرحوم محقق نائینی و بیان مرحوم محقق خراسانی روشن شد.

مرحوم محقق خراسانی، ملاک تقدّم را در مسألۀ خاص و عام آن ملاک اول قرار دادند، که عبارت از اقوائیت ظهور بود. مرحوم محقق نائینی ملاک تقدّم را حاکمیّت قرار دادند و در حاکمیّت دیگر قوّت و ضعف ظهور هیچ مطرح نیست. دلیل حاکم تقدّم دارد ولو اینکه«کان اضعف من دلیل المحکوم بحسب الظهور». این خلاصۀ بیان مرحوم محقق نائینی است در این رابطه. ما با ایشان هم در رابطۀ با صغرای کلامشان بحث داریم و هم در رابطۀ با کبرای کلامشان.

اما دربارۀ کبری؛ این قاعدۀ کلی که ایشان فرمودند: اصاله الظهور در قرینه بر اصاله الظهور در ذی القرینه، حاکمیّت دارد، یک جهتی را مقدّمه عرض بکنیم و با توجه به این مقدّمه، دربارۀ کبرای کلام ایشان بحث بکنیم. آن مقدّمه این است که این اصاله الظهور، یکی از اصول لفظیّه و عقلائیّه است.

در اصول عملیّه چه عقلیّه و چه شرعیّه، مورد رجوع به اصول عملیّه و مجرای اصول عملیّه آنجایی است که یک مسأله ای برای انسان روشن نباشد. شما در جایی به اصاله الاباحه رجوع می کنید که نه حرمت روشن باشد و نه اباحه. اگر هرکدام از این دو روشن شد، جای رجوع به اصاله الاباحه نیست. مجرا و محل جریان اصاله الاباحه صورت شک در حلیّت و حرمت است. اصاله الطهاره هکذا. اگر انسان یقین به طهارت داشته باشد،