سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 119

یقین به عدم طهارت داشته باشد، دیگر جایی برای اصاله الطهاره باقی نمی ماند. مجرای اصاله الطهاره آنجایی است که طهارت، مشکوک باشد و مثلا حالت سابقه اش هم روشن نباشد. و همین طور هر اصل عملی که شما ملاحظه بکنید چه عقلی و چه نقلی مسأله اینطور است.

تشابه اصول لفظیه به اصول عملیه از نظر مجرا

نکته ای که می خواستیم عرض بکنیم این است که اصول لفظیّه هم همین طور است.

اصول لفظیّه جایش آنجایی است که مسأله برای شما روشن نباشد و الا اگر یک جایی، یک متکلمی گفت: «رأیت اسدا» و شما قاطع شدید به اینکه مرادش همان حیوان مفترس است، آیا اینجا هم اصاله الظهور پیاده می شود؟ یا اگر قاطع شدید به اینکه مرادش حیوان مفترس نیست، رجل شجاع است حالا از هر کجا این قطع برای شما پیدا شد، بحث در این نیست که از کجا پیدا شده است. از هر جایی شما قاطع شدید که این متکلمی که می گوید: «رأیت اسدا» به تنهائی مرادش رجل شجاع است، آیا اینجا اصاله الظهور عقلایی جریان پیدا می کند؟ یا اینکه اصاله الظهور هم مثل همان اصول عملیّه برای مواردی است که مراد متکلم معلوم نباشد، مراد متکلم مشکوک باشد. مثلا متکلمی گفته است: «رأیت اسدا» و شما نمی دانید که مرادش رجل شجاع است یا حیوان مفترس، اصاله الظهور اینجا پیاده می شود، می گوید: اصل این است که این معنای ظاهر که عبارت از معنای حقیقی اسد است، مراد متکلم است و ارادۀ جدی متکلم به این معنا تعلق گرفته است. پس این اصاله الظهور مال جایی است که مطلب، معلوم نباشد، مطلب، مورد تردید باشد. اینجا است که این اصول عقلائیۀ لفظیّه به فریاد انسان می رسد و مراد متکلم را برای انسان روشن می کند.

ملاک تشخیص قرینه از ذی القرینه

حالا که این مقدّمه روشن شد، در رابطۀ با کبرایی که مرحوم محقق نائینی بیان فرمودند که اصاله الظهور در قرینه از اصاله الظهور در ذی القرینه اقوا است به ایشان عرض می کنیم: تشخیص قرینه از ذی القرینه را شما از کجا به دست آوردید؟ کلامی را که متکلم استعمال می کند، مثل همین مثال«رأیت اسدا یرمی» از اول که مطول خواندیم