سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 129

معنای اصاله الظهور این است اصل، این است که لفظ اسد در حیوان مفترس ظهور داشته باشد که اصاله الظهور صغرای ظهور را تشخیص می دهد، مصادیق ظهور را مشخص می کند؟ چنین اصلی که ما نداریم. این چه اصلی است که لفظ اسد ظهور در معنای حیوان مفترس داشته باشد؟ با قطع نظر از ارادۀ متکلم، با قطع نظر از ارتباطش به متکلم، «نفس کون لفظ الاسد ظاهرا فی الحیوان المفترس» ما اصلی به این عنوان نداریم.

بله؛ ما یک علائمی برای تشخیص حقیقت از مجاز داریم که آن علائم معنای حقیقی و معنای مجازی را برای ما مشخّص می کند، اما با قطع نظر از آن علائم، یک اصل عقلائی آن هم در رابطه با لفظ، به عنوان یک اصل لفظی برای تشخیص این معنا که لفظ اسد ظهور در معنای حقیقی دارد، نداریم و معقول هم نیست که یک چنین اصلی درست بشود برای اینکه این اصاله الظهور در تمام موارد جریان دارد. همان طوری که آن روز اشاره کردم در استعمالات مجازیه هم شما اصاله الظهور دارید. آیا اصاله الظهور فقط برای«رأیت اسدا» است اما اگر متکلم گفت: «رأیت اسدا یرمی» با فرض قرینیت«یرمی»، دیگر اصاله الظهور مطرح نیست؟ اگر از شما بپرسند که چرا«رأیت اسدا» را بر معنای حقیقی حمل کردید؟ شما می گویید: روی اصاله الظهور. چرا«رأیت اسدا یرمی» را حمل بر معنای مجازی کردید؟ می گویید: روی اصاله الظهور.

معنای اصاله الظهور

پس معلوم می شود که اصاله الظهور، یک مسألۀ کبروی را بیان می کند و صغرای آن را شما از جای دیگر به دست می آورید. معنای اصاله الظهور این است: «اصاله کون الظهور مرادا جدّیّا للمتکلّم»؛ یعنی بعد از آن که شما ظهور لفظ اسد را در حیوان مفترس احراز کردید، حالا شک دارید که آیا متکلم این معنای ظاهر را اراده کرده، آیا ارادۀ جدی متکلم به این معنای ظاهر، متعلق شده؟ اینجا عقلا اصلی دارند به نام اصاله الظهور که می گوید:

آنچه را که لفظ، ظهور در آن دارد این«یکون مرادا جدّیّا للمتکلّم». در«رأیت اسدا» ظهور لفظ در معنای حقیقی است. اصاله الظهور می گوید: معنای حقیقی، مراد جدی است. در«رأیت اسدا یرمی» ظهور لفظ در معنای مجازی است، «اصاله الظهور» می گوید: معنای مجازی، مراد متکلم است.

پس اصاله الظهور هم در استعمالات حقیقیه به کار می رود و هم در استعمالات