سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 14

هذا المایع خمرا» است«لا تنقض الیقین بالشک» هم می گوید: «احکم ببقاء المستصحب تعبّدا». مستصحب ما خمریت است، پس معنایش این است که«احکم ببقاء الخمریه تعبدا». و ما حکم کردیم تعبّدا«بان هذا خمر» این جا دیگر«لا تنقض الیقین بالشک» برای استفادۀ حرمت نقش ندارد. «لا تنقض الیقین بالشک» دیگر مسألۀ حرمت را بیان نمی کند.

برای استفادۀ حرمت ما مجبوریم که سراغ دلیلی برویم که می گوید: «کل خمر حرام».

پس این مستصحب الخمریه اگر بخواهد محکوم به حرمت بشود، لا تنقض به تنهایی نمی تواند نقش در حرمت داشته باشد. لا تنقض تعبّد به خمریت این را ثابت می کند و «کل خمر حرام» حکم می کند«بانه حرام». پس اگر بخواهیم حرمت این مستصحب الخمریه را استفاده کنیم، این جا نیاز به دو دلیل داریم: یک دلیل لا تنقض است که حکم به بقای تعبّدی خمریت می کند و یک دلیل هم«کل خمر حرام» است که عنوان حرمت را روی خمر پیاده می کند.

حکومت دلیل استصحاب بر اماره بر حکم

اینجا این سؤال پیش می آید که آیا لا تنقض که خمریت تعبدیه را ثابت می کند با دلیل «کل خمر حرام» که یک دلیل اجتهادی است و یک اماره است چه نسبتی دارد؟ نسبتشان اینجا مسألۀ حکومت است به همان معنایی که ما در معنای حکومت عرض کردیم. گفتیم:

دلیل حاکم یک جهتی را متعرض است و یک حیثیتی را تعرض دارد، که دلیل محکوم آن حیثیت را متعرض نیست. دلیل محکوم، تعرضی نسبت به نفی و اثبات آن جهت ندارد.

«کل خمر حرام» حکم می کند که خمر، حرام است، اما چه چیزی خمر است و چه چیزی خمر نیست، این«کل خمر حرام» دیگر متعرض او نیست. اگر در یک روایتی برخورد کردیم که گفت: «الفقاع خمر» کما اینکه چنین روایتی داریم، آن روایت حاکم بر«الخمر حرام» است، برای اینکه«الخمر حرام» می گوید: چیزی که خمر است محکوم به حرمت است، اما چه چیزی خمر است و چه چیزی خمر نیست؟ لسان«کل خمر حرام» این را بیان نمی کند. اما دلیل«الفقاع خمر» این معنا را بیان می کند، می گوید: فقاع هم یکی از مصادیق خمر است، و یکی از عناوین خمر است.

همان طوری که دلیل«الفقاع خمر» بر دلیل«کل خمر حرام» حاکم است. اینجا هم مسأله به همین صورت است دلیل که همان لا تنقض است، مفادش این است که می گوید: