سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 149

که امام بیان می فرمایند، عموم و خصوص مطلق است. یک روایت می گوید: «اذا انتقل من حاله الی حاله اخری فعلیه التکبیر»، این دلیل عام است. روایت دوم تنها در یکی دو مورد می گوید: «لیس تکبیر» و آن رفع رأس از سجده ثانیه و تکبیر و نشستن یا تشهد خواندن یا بدون تشهد و بعد بلند شدن. این بلند شدن با اینکه انتقال از حال جلوس به حال قیام است معذلک در آن، تکبیر نیست. این روایت دوم از روایت اول، اخصّ است و مخصّص روایت اول است، معذلک امام در اینجا مسألۀ تخییر را مطرح کرده اند و می فرمایند: «و بایّهما اخذت من باب التسلیم کان صوابا»، پس معلوم می شود که مسأله عام و خاص هم در اخبار علاجیه مطرح است.

اشکالات استدلال به روایت حمیری

لکن در این روایت اشکالاتی وجود دارد و دقتی هم باید در آن بشود. اما یک مسأله که راجع به سند است که این در جای خودش باید صحبت شود این است که آیا مکاتبات حمیری، واجد حجیت است یا نه؟ این مختلف فیه است. بعضی ها این را قبول نکرده اند که مکاتبات حمیری از نظر سندی، واجد شرایط اعتبار و حجیت باشد، لکن این بحث دامنه داری است و اینجا نمی شود روی آن بحث کرد، لکن به هرحال درباره سند این روایت، این اشکال هست.

و اما جهات دیگرش؛ سؤالی که از امام می شود، اگر این سؤال به عنوان یک سؤال جزئی و مسأله خاص مطرح باشد، نمی شود جوابش به این نحوی باشد که در این روایت ذکر شده است. این که شما در اخبار علاجیه می گویید: خبرین متعارضین حکمش در درجه اول، رجوع به مرجّحات است، در درجه بعد هم مثلا تخییر است، این یک عنوان کلی دارد اما در مسألۀ شخصیه و سؤال شخصی، آن هم از امامی که عالم به حکم واقعی است، چطور می شود جوابش مسأله تخییر باشد، که امام هم مثل یک مجتهدی که بین او و بین واقع فرسنگها فاصله است، مسأله به صورت تخییر مطرح کند؟

یعنی اگر بخواهیم خیلی صاف و ساده بگوییم، باید بگوییم: این روایت می خواهد بگوید: امام می فرماید که ما نمی دانیم مسأله چطوری است لکن دو روایت وجود دارد و ما هم وظیفه داریم که هرکدام را که دلمان می خواهد اخذ بکنیم. جواب از سؤال از یک حکم شخصی و یک واقعه جزئی که در رکعت دوم بعد از اینکه من از جلوس بلند شدم