سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 16

بحث ما مسألۀ سببیت و مسببیت شرعیه است. مثال هم همان مثال مرحوم شیخ را می زنیم که لباسی که قطعا متنجس بوده است را با یک آب مشکوک الطهاره ای که سابقۀ طهارت داشته و الان مشکوک الطهاره است تطهیر کردیم، و الان شک داریم که آیا این لباس متیقن النجاسه برایش طهارت پیدا شد یا نه؟ منشأ شک ما هم این است که آیا آن آبی که این لباس با آن تطهیر شد، در حال تطهیر، خودش طاهر بود«حتی یؤثّر فی طهاره الثوب» یا اینکه خودش نجس بود و طبعا آب نجس نمی تواند ثوب متنجس را تطهیر کند.

اینجا مسأله را تک تک بررسی کنیم تا علت تقدّم روشن شود. می آییم سراغ ماء، در ماء استصحاب طهارت را جاری می کنیم. معنای استصحاب طهارت در ماء طبق همان نهیی که در استصحاب خمریت ذکر کردیم این است که«مستصحب الطهاره طاهر احکم ببقاء الطهاره تعبّدا» که بقاء تعبدی طهارت آب ثابت شد، آیۀ شریفه هم می فرماید: «وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً» بنابراین که طهور به معنای مطهّر باشد، یا روایتی در این باره وارد شده که«الماء الطاهر یطهّر» (حالا این روایت که لسانش روشن تر است را اخذ می کنیم) روایت«الماء الطاهر یطهّر» نمی گوید: کدام ماء، طاهر است و کدام ماء، طاهر نیست. هیچ گونه تعرضی نسبت به اینکه کدام ماء، طاهر است و کدام ماء، طاهر نیست ندارد. استصحاب طهارت مثل همان استصحاب خمریت، موضوع را درست کرد، گفت:

«مستصحب الطهاره طاهر تعبّدا، مستصحب الطهاره محکوم بالطهاره تعبّدا» این استصحاب طهارت حکومت پیدا کرد بر«الماء الطاهر یطهّر».

نتیجه این شد که با دو دلیل که احدهما حاکم و دیگری محکوم است روبرو هستیم.

پس ما شأن این آب را روشن کردیم. اولا به دست آوردیم که«هذا الماء طاهر»، به استصحاب طهارت، تعبدا محکوم به طهارت شد. دلیل گفت: «کل ماء طاهر یطهّر»، دلیل اینجا پیاده شد و گفت: این آب علاوۀ بر اینکه طهارت دارد به استناد«کل ماء طاهر یطهّر یکون مطهّرا و مؤثّرا فی زوال النجاسه عن الغیر». معنای مطهّریت چنین معنایی است.

عدم بقای شک با وجود دلیل شرعی

لذا حرف ما این است که آیا باوجوداین دو دلیل شرعی که یکی مسألۀ طهارت تعبّدی ماء را درست می کند و یکی می گوید: «کل ماء طاهر یطهّر» آیا اصلا شما می توانید بگویید: ما شک داریم در بقای نجاست ثوب مغسول«بهذا الماء»، یعنی اگر از شما