سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 160

درس پانصد و بیست و ششم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تمسّک به«الاصل فی الدلیلین الاعمال» برای قاعده جمع

دلیل دوم برای این قاعده این است که می گویند: «الاصل فی الدلیلین الاعمال»، اگر ما دو دلیل داشته باشیم، مقتضای قاعده و مقتضای اصل اعمال هر دو دلیل است و بعد هم بر آن متفرع کرده اند: «فیجب الجمع مهما امکن» و بعد هم برایش استدلال کرده اند:

«لاستحاله الترجیح من غیر مرجّح». به این صورت شاید به عنوان یک دلیل مهمی برای این قاعدۀ الجمع که به نام قاعده جمع معروف است، استدلال شده: «الاصل فی الدلیلین الاعمال فیجب الجمع بینهما مهما امکن لاستحاله الترجیح من غیر مرجّح».

از اینکه استدلال به استحاله شده و دلیل را استحالۀ ترجیح من غیر مرجّح قرار داده، معلوم می شود که این«یجب الجمع بینهما مهما امکن»، همان امکان عقلی است نه امکان عقلایی و عرفی؛ یعنی به هر کیفیتی و به هر طریقی امکان جمع مطرح باشد و از نظر عقل راهی برای جمع وجود داشته باشد ولو با هزار تأویل و توجیه، مع ذلک تعیّن دارد،