سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 193

کونه مسکرا». خمر غیر مسکر نداریم و لذا گفتیم: وقتی که سؤال از خمر می شود و جواب به«کل مسکر حرام» داده می شود، این جواب اعم از مورد سؤال است، نه اینکه نسبتشان عموم و خصوص من وجه باشد. خمر هر کجا باشد اسکار هست، لکن بحث این است که خمر به چه چیزی گفته می شود؟ این جا سه احتمال هست:

احتمالات موجود در معنای خمر

احتمال اول: اگر خمر به خصوص آن چیزی که از عنب گرفته می شود گفته شود، این مثال به ما ارتباطی پیدا نمی کند، برای اینکه ما می خواهیم برای آنجایی مثال بزنیم که مادۀ اجتماع این دو حکم که مورد تعارض این دو حکم است، خودش مورد سؤال واقع شده باشد. عام اول در آن وارد شده باشد، عام اول در مورد خمر وارد شده است.

اگر شما بفرمایید که خمر یعنی خصوص آن شرابی که از انگور گرفته می شود کما اینکه احتمالش هم هست که همین باشد، اگر این باشد این مثال به ما ارتباطی ندارد، یعنی این مثال از تعارض عامین من وجه است، بدون اینکه مسأله نصّ و ظاهر، و اظهر و ظاهری مطرح باشد، از این نظر به ما ارتباط پیدا نمی کند.

احتمال دوم: اینکه برای خمر، یک معنای اعمی قائل شویم و بگوییم: چه از انگور گرفته شود و چه از خرما گرفته شود، «یکون خمرا»، و حقیقتا هم خمر است. احتمال سوم: بگوییم: اصلا خمر یعنی خصوص آن چه که از خرما گرفته شده باشد. منحصرا معنای حقیقی خمر آن است که از خرما گرفته شده باشد.

روی این دو احتمال، این مثال به ما ارتباط پیدا می کند، برای اینکه علی ایّ حال، خمری که مورد سؤال واقع شده، مادۀ اجتماع بین دو دلیل است، هم«کل مسکر حرام» شاملش می شود و هم«لا بأس بالماء المتخذ من التمر» شاملش می شود. منتها روی یک فرض، خمر، خصوص ماء متخذ از تمر است و روی یک فرض، خمر، اعم از ماء متخذ از تمر است هم آنکه از انگور گرفته می شود«یکون خمرا» و هم آن که از خرما گرفته می شود«یکون خمرا» و هر دو مثال برای ما نحن فیه است، برای اینکه خمر، مادۀ اجتماع بین دلیلین است، و مادۀ اجتماع بین دلیلین در دلیل اول به عنوان مورد سؤال مطرح شده است. راوی از خمر سؤال می کند و جواب امام هم«کل مسکر حرام» است. اینجا به لحاظ اینکه«کل مسکر حرام» نمی تواند خمر را شامل نشود، به لحاظ اینکه مورد ورود