سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 203

پس به لحاظ اینکه مفاد کلمۀ«کل» تکثیر است و به طبیعت اضافه شده و تکثیر طبیعت جز از راه افراد طبیعت و مصادیق طبیعت امکان ندارد، لذا ما پای افراد را در میان می آوریم، پای مصادیق را در کار می آوریم، می گوییم: «اکرم کل عالم» ناظر به تمام مصادیق این طبیعت است، به تمام افراد این طبیعت اشاره می کند. اما در عین اینکه به افراد اشاره می کند، به یک بعد افراد اشاره می کند؛ یعنی وقتی که به زید عالم اشاره می کند، زید عالم هزارتا خصوصیت دارد، یکی اینکه پسر فلانی است و یکی اینکه سنّش چقدر است و یکی اینکه سایر خصوصیاتش چیست. «اکرم کل عالم» در اشارۀ به زید فقط به بعد عالمیت زید اشاره می کند اما به خصوصیت دیگر اشاره ندارد. در«اکرم کل عالم» هیچ یک از خصوصیات دیگر مطرح نیست. زید عالم پنجاه ساله است، مطرح نیست. اسمش زید است، مطرح نیست. اسم پدرش عمرو است، مطرح نیست.

خصوصیات دیگر هم دربارۀ اینها هیچ مطرح نیست. فقط زید عالم بما انه عالم، یک فردی است که عنوان عالم بر او انطباق پیدا کرده و روی همین حیثیت، «اکرم کل عالم» به او اشاره می کند و بر او دلالت می کند و الاّ در مفاد«اکرم کل عالم» حتی عنوان زیدیت نیست ولو اینکه زید عالم است. عنوان عمرویت نیست ولو اینکه عمرو عالم باشد. عالم متکثر، افراد این حیثیت و این طبیعت است.

پس در عین اینکه عام، اشاره به افراد دارد و دلالت بر افراد می کند لکن دلالت در یک بعد خاص و آن حیث عالمیت است و بدون اینکه هیچ گونه اشاره ای به خصوصیات دیگر داشته باشد. اسم این دلالت، دلالت لفظی است برای اینکه این حرف ها را ما از اضافۀ کلمۀ«کل» به«عالم» استفاده کردیم. عالم، موضوع برای نفس طبیعت است و کل، موضوع برای تکثیر و دلالت بر تکثیر است. به حسب دلالت لفظی این معنا از«اکرم کل عالم» استفاده می شد.

تنافی بدوی عام و خاص

حالا اگر در مقابل این«اکرم کل عالم»، یک دلیل مخصّصی داشته باشیم اینجا بین این دو معاندت وجود دارد. البته ما گفتیم: بین خاص و عام بالمآل هیچ گونه معاندت و منافاتی وجود ندارد ولی این منافاتی که ما گفتیم: وجود ندارد، بالمآل وجود ندارد و الاّ در بادی نظر و ابتدای امر، بین دلیل خاص با دلیل عام، به حسب دلالت لفظی، معاندت