سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 22

حکم بکنیم به عدم نبات لحیه زید درحالی که به حسب عادت، علم اجمالی به خلاف این معنی هست؛ یعنی اجمالا یقین داریم که یا حیات نباید باشد و یا عدم نبات لحیه، به نبات تبدیل شده باشد. به عبارت دیگر: علم اجمالی به انتقاض حالت سابقه در یکی از این دو استصحاب داریم و این علم اجمالی، القاء تعارض می کند، بین این دو معارضه ایجاد می کند. معارضه به خاطر علم اجمالی به انتقاض حالت سابقه در یکی از این دو استصحاب است.

عدم تقدّم اصل سببی غیرشرعی بر اصل مسببی آن

حالا بحث این است که آیا آن راهی که ما در سببیّت و مسببیّت شرعیه طی کردیم را نمی شود در اینجا طی کرد؟ آیا آن راه در اینجا باز نیست و از آن طریق نمی توانیم مسأله را در اینجا حل کنیم؟

جواب، منفی است. آن حرف ها در اینجا جریان ندارد برای اینکه شک سببی شما مسألۀ حیات زید است. شما وقتی که استصحاب حیات زید را جاری می کنید با آن تقریب که ما در استصحابات موضوعیه عرض کردیم که گفتیم: استصحابات موضوعیه مانند استصحابات حکمیه، شما را متعبّد به بقای مستصحب می کند و استصحاب در موضوعات و احکام، یک لسان دارد و«لا تنقض الیقین بالشک» با یک عبارت پیاده شده است و دو تا معنا برای استصحاب موضوع و استصحاب حکم نمی توانیم داشته باشیم.

در هر دو استصحاب، معنای«لا تنقض الیقین بالشک»، تعبّد به بقای مستصحب است منتها اگر مستصحب شما، حکم باشد؛ یعنی قضیه ای که مشتمل بر حکم است و محمولش عبارت از حکم شرعی است مثل«صلاه الجمعه واجبه»، استصحاب شما را به بقای وجوب نماز جمعه متعبّد می کند و اگر مستصحب شما یک قضیه باشد که محمول آن قضیه، موضوع در ادلۀ احکام است مثل«هذا المایع خمر» که«هذا المایع کان خمرا یقینا و الان هذا المایع یکون مشکوکا الخمریه»، استصحاب شما را به بقای«خمریه هذا المایع» متعبّد می کند و به تعبیر روشن تر: شما را به بقای این قضیه«هذا المایع خمر» متعبّد می کند. این تقریبا لسان روشن استصحاب است.

این معنی را وقتی که در حیات زید پیاده کردیم، اولین چیزی که در باب زید شک دارید، مسألۀ حیات زید است. می گوییم: حیات زید، موضوع است یا حکم است؟ شما