سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 221

پس به علت اینکه کثیری از مخصّصات این طور بوده است، کأنّ ما یک حکم کلی را استفاده می کنیم و آن این است که همۀ مخصصات در لسان أئمه قطعا از لسان نبی اکرم صادر شده است، منتها یک قسمت زیادش را اهل تسنن نقل کرده اند و یک قسمتش را هم نقل نکرده اند. لذا ایشان این احتمال را انتخاب می کنند و ترجیح می دهند که ما وجود این مخصصات منفصله را کاشف از وجود این مخصصات در لسان نبی اکرم بدانیم.

عدم قبح تأخیر بیان از وقت حاجت در احکام ظاهریه

احتمال سومی که مرحوم شیخ ذکر می فرمایند و آن را انتخاب می کنند این است که بگوییم: این که شما شنیده اید تأخیر بیان از وقت حاجت، قبیح است و واقعا هم قبیح است، این در رابطۀ با حکم واقعی است. اگر عام به صورت حکم واقعی مطرح شد، معنا ندارد که مخصّصش بعد از وقت حاجت بیاید. معنا ندارد که مخصّص«بعد حضور وقت العمل» بیاید برای اینکه حکم، حکم واقعی است به منظور پیاده شدن، وضع شده است، به منظور عمل، جعل شده است، و بیان چنین حکمی و مخصّص چنین حکمی، نمی شود بعد از گذشتن عمل و حضور وقت عمل تحقق پیدا کند.

اما اگر مسأله را این طوری فرض کردیم که عام به صورت یک حکم ظاهری مطرح است؛ یعنی جهات حکم واقعی در آن وجود نداشته است بلکه مصلحتی اقتضا می کرده است که این حکم بنحو العموم اظهار بشود، بنحو العموم مطرح شود، ولو این که عمل هم به آن بشود ولو اینکه برطبق آن هم عمل تحقق پیدا کند اما حکم واقعی نیست. آیا در چنین شرایطی، مانع دارد که مسأله مخصّص - که مخصّص در رابطه با حکم واقعی است، - بعد حضور وقت العمل بالعام وارد شود؟ بعد وقت الحاجه، تحقق پیدا کند برای این که این بیان عام صادر به عنوان حکم واقعی نیست. حکم واقعی الان است و از حالا می خواهد حکم واقعی مطرح بشود. لذا روی این احتمال بگوییم: تاخیر بیان از وقت حاجت مانعی ندارد.

تشابه بیان محقق خراسانی با بیان مرحوم شیخ

تعبیری که مرحوم محقق خراسانی در کفایه می فرمایند نیز همین بیان مرحوم شیخ است، منتها به یک صورت دیگری. مرحوم محقق خراسانی می فرمایند: تأخیر بیان از