سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 241

معارضه ای ندارد بلکه با استمرار حکم منسوخ، معارضه می کند و با ظهور دلیل منسوخ در استمرار برخورد دارد.

منشأ ظهور دلیل منسوخ در استمرار حکم

حالا که مسأله به این کیفیت است این جهت مطرح می شود که این ظهور دلیل منسوخ در استمرار از کجا پیدا شده؟ چه چیزی موجب می شود که دلیل منسوخ، ظهور در استمرار این حکم داشته باشد؟ منشأ این ظهور عبارت از چیست؟ اینجا ممکن است منشأهای مختلفی وجود داشته باشد. گاهی از اوقات و شاید کثیرا این طور باشد که ظهور دلیل منسوخ در استمرار، استناد به اطلاق دارد چون دلیل منسوخ از نظر زمان، اطلاق دارد و مقدمات حکمت(البته این طور نیست که همه جا اینطور باشد بلکه آنجایی که مقدمات حکمت تمام است) باشد و نتیجۀ مقدمات حکمت، ظهور در استمرار است به لحاظ اطلاقی که این مقدمات حکمت از نظر زمان افاده می کنند.

اگر این طور باشد، در حقیقت نقش دلیل ناسخ، تقیید این اطلاق خواهد بود برای اینکه اصل ظهور در استمرار از ناحیۀ اطلاق پیدا شده و دلیل ناسخ که در مقابل این اطلاق ایستاده، عنوانش، عنوان یک تقیید در مقابل اطلاق است، منتها تقیید و اطلاق اینجا، فقط در رابطۀ با زمان است. به خلاف تقیید و اطلاق در موارد دیگر که به لحاظ قیود مختلف و خصوصیات مختلفه است. پس گاهی منشأ ظهور، اطلاق و مقدمات حکمت است.

گاهی منشأ ظهور، این است که دلیل منسوخ، حکم را به صورت قضیۀ حقیقیه بیان کرده است. معنای قضیۀ حقیقیه در مقابل قضیۀ خارجیه این است که هر موجودی که در خارج وجود پیدا کرد و مصداق برای عنوان این موضوع شد، حکم برای او ثابت است اعم از آنهایی که بالفعل و خارجا وجود دارند و مصادیق عنوان موضوع هستند، و آنهایی که بعدا تدریجا وجود پیدا می کنند و با انطباق عنوان موضوع، مصداق برای موضوع قرار می گیرند، و در نتیجه حکم روی آنها بار می شود.

اگر قضیۀ دال بر حکم به چنین صورتی بود مثل اینکه در آیۀ حج بگوییم: لِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً ، معنایش این است که«کل مکلف وجد فی الخارج و صار مستطیعا یجب علیه الحج». این حکم به وجوب حج به صورت قضیۀ