سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 250

اکرام را در اختیار من قرار بده، من می گویم: این وجوب اکرام استمرار دارد، این وجوب اکرام ادامه دارد. اما اگر یک چیزی از دائرۀ وجوب اکرام به طور کلی خارج باشد، و عالم فاسق به عنوان تخصیص، از اوّل، وجوب اکرام نداشته باشد، آیا به اطلاق زمانی هم ضربه ای وارد آمده؟ اطلاق زمانی که نمی گوید: کجا وجوب اکرام هست، و کجا وجوب اکرام نیست. اطلاق زمانی می گوید: شما وجوب اکرام در اختیار من قرار بده، من به دنبال او، حکم به استمرار می کنم، حکم به ادامه می کنم. اما اگر ما جایی را به علّت تخصیص از اصل وجوب اکرام بیرون آوردیم، بیرون آوردن نه به معنای اینکه واجب بوده و حالا واجب نیست، به معنای اینکه کشف کردیم که از اوّل، واجب نبوده، از اوّل، وجوب اکرام، عالم فاسق را نگرفته است. اگر این معنا را کشف کردیم، دیگر موضوعی برای اطلاق زمانی و استمرار باقی نمی ماند.

پس درست نیست که این جوری تعبیر بکنیم که اگر تخصیص را اختیار کردیم، معنایش این است که هم تخصیص تحقق پیدا کرده و هم تقیید تحقق پیدا کرده. مسأله اینطور نیست. اگر تخصیص تحقق پیدا کند موضوع برای اطلاق نبوده، زمینه ای برای اطلاق تحقق نداشته، نه اینکه هم به عموم افرادی ضربه خورده باشد و هم به اطلاق زمانی ضربه خورده باشد. با وجود تخصیص، اطلاق زمانی هیچ ضربه ای نخورده، منتها زمینه ای برای او نبوده، و موضوعی برای او تحقق نداشته. موضوع برای اطلاق زمانی، وجوب اکرام است. وجوب اکرام باشد، اطلاق زمانی دلالت بر استمرار بکند، دلالت بر ادامۀ این وجوب اکرام بکند. پس اگر از این راه هم بخواهیم مسألۀ دوران بین تخصیص و نسخ را به نفع نسخ تمام بکنیم، این بیان هم صحیح نیست و از این طریق نمی توان راهی برای اثبات درست کرد.

انحلال علم اجمالی به علم تفصیلی و شک بدوی

راه دیگری در این جا مطرح است که نتیجه اش به نفع تخصیص تمام می شود و تخصیص را بر نسخ ترجیح می دهد، این است که گفته اند: در خصوص ما نحن فیه یعنی در همین صورت اولی که محل بحث ماست، «اکرم العلماء» اوّل وارد شد، بعد از گذشتن مدّتی«لا تکرم الفساق من العلماء» وارد شد، و ما شکّ داریم که این«لا تکرم»، آیا عنوانش، عنوان نسخ یا تخصیص است؟ ممکن است کسی سؤال بکند که نتیجۀ این چه