سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 252

«لا تکرم الفساق من العلماء». شکّ بدوی این است که در این دو روز«هل کان اکرام العالم الفاسق واجبا أم لم یکن واجبا»؟ اگر این علم تفصیلی و شکّ بدوی از آن علم اجمالی تولّد پیدا کرد، نتیجه این می شود که ما با علم تفصیلی همان معاملۀ علم تفصیلی را خواهیم کرد و از بعد از«لا تکرم» حکم به عدم وجوب اکرام عالم فاسق می کنیم، و در مورد شکّ بدوی هم چه مانعی دارد که به اصل مراجعه بکنیم. اصاله البرائه، یا استصحاب عدم وجوب اکرام، به این صورت که بگوییم: در این فاصلۀ دو روز، ما شکّ داریم که اکرام عالم فاسق از نظر مولا، واجب بوده یا واجب نبوده است؟ اصاله البرائه جاری کنیم یا استصحاب عدم وجوب اکرام عالم فاسق را جاری کنیم. بگوییم: قبل از آن که متکلّم«اکرم العلماء» بگوید، عالم فاسق که وجوب اکرام نداشت، حالا هم ما عدم وجوب اکرام عالم فاسق را استصحاب می کنیم.

لزوم وجود ثمره عملی بر اصول عملیه

این شبهه در اجرای این اصل در ذهنتان نیاید که کی ما داریم این اصل را اجرا می کنیم؟ بعد از آمدن«لا تکرم الفاسق». بعد از آمدن«لا تکرم الفاسق» که آن دو روز گذشت و تمام شد، حالا می خواهد وجوب اکرام داشته باشد، یا نداشته باشد. اصل نمی تواند جریان پیدا بکند.

به عبارت دیگر: اصول عملیه باید ثمرۀ عملی داشته باشد. شما الان در شرایطی این استصحاب یا اصاله البرائه را جاری می کنید که آن دو روز گذشته، برای این که دوران بین تخصیص و نسخ بعد از آمدن«لا تکرم الفساق من العلماء» است و بعد از آمدن او، دیگر اثری از آن دو روز باقی نیست. لذا چه ثمرۀ عملی دارد که شما به اصاله البرائه عن الوجوب تمسّک بکنید یا به استصحاب عدم وجوب اکرام عالم فاسق تمسّک بکنید؟

جواب این است که حتما لازم نیست که ثمرۀ عملی در رابطۀ با خود اکرام پیاده بشود. ممکن است ثمرۀ عملی در نذر مثلا ظاهر بشود. اگر کسی نذر کرده باشد که اگر عالم فاسق ولو در دو روز هم وجوب اکرام داشته باشد، مثلا فلان مقدار صدقه بدهد، شما با اصاله البرائه موضوع را از بین می برید، با استصحاب عدم وجوب، موضوع را منتفی می کنید. لازم نیست که ثمرۀ اصول عملیه تنها در رابطۀ با همان جهتی که شما روی آن تردید دارید ظاهر بشود که مسألۀ اکرام است، تا شما بگویید که اکرام که عملا منتفی