سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 253

شد، حالا چه اکرامشان واجب بود و چه نبود، الان دو روز گذشته و ما بعد از آمدن دلیل دوم داریم بحث می کنیم. اصل عملی جاری است ولو در باب نذر اثر عملی داشته باشد، و در کتاب النذر اثر عملی او ظاهر بشود.

نتیجه این شد: این علم اجمالی شما به تخصیص و نسخ، «یتولّد منه علم تفصیلی بعدم وجوب اکرام العالم الفاسق» بعد از آمدن«لا تکرم»، و به شکّ در وجوب اکرام، در فاصلۀ دو روز و این شکّ هم مجرای اصاله البرائه و استصحاب است و مقتضای استصحاب، عدم وجوب است و عدم الوجوب مطابق با تخصیص است برای این که اگر نسخ بود، معنایش این بود که این دو روز هم وجوب اکرام بوده، اما لازمۀ تخصیص این است که از اوّل، عالم فاسق وجوب اکرام نداشته و در این دو روز گذشته هم وجوب اکرام برای او نبوده است. لذا این علم تفصیلی و شکّ بدوی که مجرای اصاله البرائه و یا استصحاب عدم الوجوب است، مسأله را به نفع تخصیص تمام می کند چون معنای تخصیص، این بود که از اوّل، عالم فاسق وجوب اکرام نداشته و اصل هم همین را اقتضا دارد. اما لازمۀ نسخ این بود که در این دو روز فاصله، وجوب اکرام تحقق داشته باشد و این برخلاف اصل است. پس این نتیجه اش به نفع تخصیص تمام می شود.

عدم تعقّل برگشت علم اجمالی به علم تفصیلی و شک بدوی

اشکالی که بر این حرف هست یک اشکال مبنائی است، یعنی اگر اصل مبنا پذیرفته بشود انصافش این است که حرف خوبی است و انسان نمی تواند از این حرف، تخلّص پیدا بکند. اشکال مبنائی(که این را در کتاب اشتغال هم تبعا لسیدنا الاستاذ الامام(ره) مطرح کردیم) این است که آیا این معنا اصلا یک امر قابل تعقّل و تصوّر است؟ این معنایی که ما گفتیم و در کلام شیخ و در کلام دیگران مطرح است این است که با فرض علم اجمالی وقتی که ما یک علم اجمالی را یک جایی فرض می کنیم، معنایش این است که این علم اجمالی واقعیت دارد نه اینکه وجود یک علم اجمالی را تخیّل می کنیم.

بحثهایی که در مباحث علم اجمالی می شود آثاری که بر علم اجمالی ترتب پیدا می کند، آیا موضوعش علم اجمالی تخیّلی است یا علم اجمالی واقعی و حقیقی است؟ همان طوری که شما در کتاب القطع در علم تفصیلی وقتی که بحث می کنید موضوع بحث شما، یک علم تفصیلی واقعی و حقیقی است نه یک علم تفصیلی تخیّلی. در علم