سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 286

کنید؟ چه امتیازی برای اولی نسبت به دومی وجود دارد؟ تقدّم و تأخّر زمانی نمی تواند نقشی در این معنا داشته باشد.

اقسام مخصّص لبّی

اما اقسام مخصّص لبّی: همان طوری که مرحوم آخوند(ره) در بحث شبهۀ مصداقیۀ مخصّص به آن اشاره کرده اند ما دو قسم مخصّص لبّی داریم: یک وقت از قبیل اجماع است که معنایش این است که وقتی شما«اکرم کل عالم» را شنیدید در ذهنتان همان وجوب«اکرام کل عالم» آمد، همان معنای خودش، اما به فتاوا که مراجعه کردید، دیدید اجماع قائم شده«علی انّه لا تکرم الصرفیین من العلماء». اجماع قائم بر این است که عالم صرفی وجوب اکرام ندارد. این یک جور دلیل لبّی است که وقت شنیدن عام، همان در ذهن شما می آید و باید به این دلیل لبّی مراجعه کنید و این دلیل لبّی را کشف کنید. همان طوری که اگر دلیل لفظی«لا تکرم» نبود هیچ در ذهن شما نمی آمد که صرفی از عموم «اکرم کل عالم» خارج شده. دلیل لفظی این نقش را داشته. اجماع هم همین طور است.

بین دلیل لفظی و اجماع فرقی نیست.

اما گاهی از اوقات مخصّص لبّی به این صورت است که مسأله از راه حکم عقل به دست می آید. عقل خودش این عموم را تفسیر و محدود می کند. مثلا اگر مولا گفت:

«اکرم کل عالم» عقل می گوید: عالم فاسق نه تنها وجوب اکرام ندارد، بلکه اهانت هم باید بشود. معنا ندارد که عالم فاسق وجوب اکرام داشته باشد. اگر عقل فرضا چنین حکمی کرد، در اینجا با شنیدن«اکرم کل عالم» اصلا عام در ذهن شما نمی آید، مثل این که مولا از اول گفته: «اکرم کل عالم غیر فاسق». اگر مخصّص لبّی بر پایۀ حکم عقل بود مسأله روشن است معنا ندارد عالم فاسق وجوب اکرام داشته باشد. معنای«اکرم کل عالم، اکرم کل عالم غیر فاسق» است. اگر این جور مخصّص لبّی شد، این در حقیقت مثل مخصّص لفظی متصل است، مثل این که خود مولا از اول گفته باشد: «اکرم کل عالم الاّ الفساق منهم» به مخصّص متصل اینها را خارج می کند.

نتیجه اینکه اگر مخصّص از قبیل مخصّص عقلی باشد، که برگشت آن به مخصّص لفظی متصل است، اول باید عام را با این مخصّص بررسی کنیم، بعد نوبت به مخصّص دیگر می رسد برای اینکه(اگر بخواهیم یک تعبیر جالب تری بکنیم) اگر به صورت یک