سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 318

فاسق به عنوان عالم، وجوب اکرام دارد، به عنوان نحوی، حرمت اکرام دارد و به عنوان فاسق، استحباب اکرام دارد. حالا اینجا در رابطۀ با مادۀ اجتماع مخصّصین چه معامله ای می توانیم بکنیم؟

وجود تعارض بین مخصّصین و عام در ماده اجتماع مخصّصین

ظاهر این است که چاره ای غیر از این نیست که بگوییم: ادلۀ ثلاثه، من العام و المخصصین در این مورد، معارضه دارند. چرا؟ عام اینجا چه گناهی کرده؟ در رابطۀ با عام که مسألۀ عموم و خصوص من وجه مطرح نبود. مسألۀ عموم و خصوص من وجه در رابطۀ با مخصّصین مطرح بوده است. چرا پای عام را در دایرۀ معارضه بیاوریم و چرا عام را طرف معارضه قرار بدهیم؟

علتش یکی از دو وجه است: یک وجهش این است که اگر عام را طرف معارضه قرار ندهیم، پیداست که عنوان نحوی فاسق با عنوان«اکرم کل عالم» عموم و خصوص مطلق است، اما شما که خاص را در مقابل عام علم می کنید، خاص بدون دلیل است یا خاصی که دلیل داشته باشد؟ همین طور که انسان در مقابل دلیل عام نمی تواند یک خاصی را مطرح کند. پس باید خاص دلیل داشته باشد و الاّ همین طوری در مقابل دلیل عام نمی شود چیزی را به عنوان خاص مطرح کرد. شما اینجا چه دلیلی بر خروج عالم نحوی فاسق از عام دارید که ما مسألۀ عام و خاص را مطرح کنیم؟ باید یک دلیل بر خروج داشته باشیم.

بله؛ ما دو دلیل بر خروج داشتیم، اما این دو دلیل متعارض بودند. این دو دلیل هیچ کدام نتوانستند به عنوان دلیل در رابطۀ با مورد اجتماع مطرح شوند. وقتی که به عنوان دلیل نتوانستند مطرح شوند، ما چه طور نحوی فاسق را از عموم«اکرم کل عالم» بیرون کنیم؟ و تازه حالا بیرون کردیم، آیا بعد بگوییم: استحباب اکرام دارد یا حرمت اکرام دارد، کدام یک از اینها را پیاده کنیم؟

لذا اینجا راهی غیر از این ندارد که پای عام را به عنوان طرف معارضه مطرح کنیم و بگوییم: در مورد نحوی فاسق، ما سه دلیل داریم: یک دلیل دلالت بر وجوب اکرام می کند، یک دلیل دلالت بر حرمت اکرام می کند، و یک دلیل دلالت بر استحباب اکرامش می کند. باید قواعد باب تعارض پیاده شود. احکام و آثار باب معارضه باید در اینجا پیاده