سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 319

شود، به نحوی که خود عام هم یک طرف معارضه قرار بگیرد.

تصوّر تعارض بعد از تخصیص عام به دو مخصّص

پس یا باید مسأله را به این صورت تقریب بکنیم که به نظر من جالب تر تقریب می شود و یا اینکه مسأله را قدری اصطلاحی تر مطرح کنیم به این صورت که بگوییم:

نحوی فاسق با«اکرم کل عالم» ولو اینکه نسبتش عموم و خصوص مطلق است، نحوی فاسق یک مصداق از«اکرم کل عالم» است، اما چون«اکرم کل عالم» به دو مادۀ افتراق تخصیص خورد، برای اینکه ما گفتیم: در رابطۀ با دو مادۀ افتراق، تخصیص بلا مانع است، نحوی غیر فاسق قطعا خارج است، فاسق غیر نحوی هم قطعا خارج است. آن وقت بگوییم: عام بعد از آن که به آن دو مادۀ افتراق تخصیص خورد، حالا عنوان پیدا کرد.

دیگر«اکرم کل عالم» به عنوان«اکرم کل عالم» مطرح نیست، بلکه قیودی به آن اضافه شده، خصوصیات دیگری به آن ضمیمه شده است، یعنی بعد از آنکه«اکرم کل عالم» آن دو ضربۀ تخصیصی را در رابطۀ با دو مادۀ افتراق خورد، عنوانش این می شود: «اکرم کل عالم غیر فاسق غیر نحوی، و غیر نحوی غیر فاسق». اصلا عنوان«اکرم کل عالم» این می شود و اگر یک چنین عنوانی به خودش گرفت، دیگر نسبتش با فاسق نحوی، عموم و خصوص مطلق نخواهد بود بلکه نسبتش با فاسق نحوی، عموم و خصوص من وجه خواهد شد و در نتیجه در همین جا مسألۀ معارضه مطرح است: «اکرم کل عالم» دلالت بر وجوب می کند، «لا تکرم» دلالت بر حرمت، یستحب دلالت بر استحباب.

این به صورت یک تقریب اصطلاحی مطرح است و الاّ واقعش این است که عام بعد التخصیص اصلا عنوان پیدا نمی کند، ولو هزار تا مخصّص هم به عام توجه پیدا بکند، اگر مخصّص، مخصّص منفصل باشد، مخصّص منفصل به عام عنوان نمی دهد. صد تا تخصیص هم به«اکرم کل عالم» توجه پیدا کند، همان عنوان اولی«اکرم کل عالم» به جای خودش محفوظ است، لذا تقریب اول بهتر بود که گفتیم ولو اینکه فاسق نحوی در مقابل «اکرم کل عالم» اخص مطلق از کل عالم است، اما«ما الدلیل علی اخراجه؟ ما الدلیل علی مخصّصیته»؟ اگر دلیل بر اخراج داشته باشد هر مخصّصی بر عام تقدّم پیدا می کند، اما مخصّصی که دلیل بر مخصّصیت داشته باشد، اما در مورد فاسق نحوی، پشتوانۀ خروج فاسق نحوی چیست؟ برای خروج فاسق نحوی به چه چیزی استناد کنیم؟ برای اینکه در