سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 325

قرار بگیرد، دلیل دوم را تخصیص می زند، یعنی در حقیقت اینجا انقلاب نسبت تحقق پیدا می کند، با اینکه اول، نسبت«اکرم کل عالم» با«لا تکرم کل فاسق» عموم و خصوص من وجه بود و هیچ کدام بر دیگری، تقدّم و ترجیح نداشتند، اما با تخصیص خوردن «اکرم کل عالم» به مخصّصی به نام«لا تکرم کل عالم فاسق» مفاد«اکرم کل عالم» شد:

«اکرم کل عالم غیر فاسق». وقتی که«اکرم کل عالم غیر فاسق» در مقابل«لا تکرم کل فاسق» واقع می شود، یعنی وقتی که«اکرم کل عالم» شد«عالم غیر فاسق»، نتیجه این می شود که«لا تکرم کل فاسق» عنوان دیگری پیدا می کند که با«اکرم کل عالم غیر فاسق» عنوانش مخلوط می شود. مفاد این شد: «اکرم کل عالم غیر فاسق» مفاد آن هم شد:

«لا تکرم کل فاسق»، یعنی در حقیقت این می گوید: هر عالم غیر فاسقی وجوب اکرام دارد. آن می گوید: هر فاسقی حرمت اکرام دارد، یعنی در حقیقت از تعارض بیرون می آید، از معارضه خارج می شود. به خاطر تخصیصی که به این اوّلی توجه پیدا کرد، آن مسألۀ معارضۀ بالعموم و الخصوص من وجه کنار رفت. این می گوید: هر عالم غیر فاسقی، وجوب اکرام دارد، آن می گوید: هر فاسقی، حرمت اکرام دارد«عالما کان او غیر عالم»، یعنی در حقیقت از مسألۀ تعارض بیرون می آید و این هم خودش یک نحو انقلاب نسبت است که حالت تعارض به حالت عدم تعارض تبدّل پیدا می کند.

حکم اخراج مخصّص یکی از دو عام را از ماده افتراق

این در آنجایی که مخصّص ما، مادۀ اجتماع را از یکی از دو دلیل بیرون ببرد. اما اگر فرض کردیم که مخصّص ما، مادۀ افتراق یکی از دو عام را به واسطۀ تخصیص خارج کرد، مثل اینکه یک دلیل می گوید: «اکرم عالم»، یک دلیل می گوید: «لا تکرم کل فاسق»، مادۀ اجتماع، عالم فاسق است. مادۀ افتراق این، عالم غیر فاسق است. مادۀ افتراق آن هم فاسق غیر عالم است. حالا اگر یک دلیلی گفت: فاسق غیر عالم، وجوب اکرام دارد، این فاسق عالم است که به مقتضای«لا تکرم کل فاسق» حرمت اکرام دارد، اما نسبت به فاسق غیر عالم که مادۀ افتراق«لا تکرم کل فاسق» است اگر یک دلیل مخصّصی آمد در مقابل «لا تکرم کل فاسق» دلالت کرد بر وجوب اکرام فاسق غیر عالم، نتیجه این می شود که فاسق غیر عالم از تحت«لا تکرم کل فاسق» خارج شد. چه چیزی در تحت او باقی می ماند؟ تنها مادۀ اجتماع، برای اینکه ما سه فرد که نداریم، سه ماده که نیست. یک مادۀ