سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 326

افتراق است، یک مادۀ اجتماع و مخصّص آمد مادۀ افتراق را از«لا تکرم کل فاسق» بیرون برد. کأنّ«لا تکرم کل فاسق» می شود: «لا تکرم کل فاسق من العلماء». بعد از آنکه مادۀ افتراقش خارج شد این عنوان را پیدا می کند.

اینجا آن حرف می آید که ما اول ذکر کردیم. اینجا مسألۀ مخصّصیت مطرح است، یعنی کأنّ ما دو تا دلیل داریم: یک دلیل می گوید: «اکرم کل عالم» یک دلیل می گوید:

«لا تکرم کل فاسق عالم». این«کل فاسق عالم» می گوید. پس نسبت این به او، عموم و خصوص من وجه است که انقلاب و تبدّل پیدا می کند به عموم و خصوص مطلق، یعنی نتیجه این می شود که مخصّص اول می آید«لا تکرم کل فاسق» را تخصیص می زند، مادۀ افتراقش را خارج می کند بعد مادۀ اجتماع تنها آنجا باقی می ماند، دعوایش با دلیل اول سر مادۀ اجتماع بود، الان فقط مادۀ اجتماع در اختیار اوست، اما به خلاف«اکرم کل عالم» که هم مادۀ افتراق دارد و هم مادۀ اجتماع، و نسبت عام و خاص و مطلق همین است که برای دلیل عام هم مادۀ اجتماع و هم مادۀ افتراق هست اما برای دلیل مخصّص فقط همان مسألۀ مادۀ اجتماع است، دیگر در عموم و خصوص مطلق از نظر دلیل مخصّص مادۀ افتراق نداریم. پس نتیجتا اول«لا تکرم کل فاسق» به آن دلیلی که می گوید:

فاسق غیر عالم وجوب اکرام دارد، تخصیص می خورد. تنها فاسق عالم در«لا تکرم کل فاسق» باقی می ماند، و نسبت این فاسق عالم به کل عالم، عموم و خصوص مطلق است، و مسألۀ تخصیص در اینجا مطرح است. این هم یک صورت.

(سؤال... و پاسخ استاد:) مخصّصی که در این صورت فرض می کنیم نسبت به احد عامین است نه مخصّص برای هر دو عام. تخصیصی که به عنوان دلیل سوم مطرح است، در رابطۀ با احد العامین مطرح است، نه با کلا العامین.

وجود دو عام با نسبت تباین و یک مخصّص

اما آخرین فرضی که ان شاء الله این بحث تمام می شود این است: ما ابتداء دو دلیل داریم که نسبتشان نه عموم و خصوص مطلق و نه من وجه است، بلکه صددرصد تباین است. یکی می گوید: «اکرم کل عالم»، دیگری می گوید: «لا تکرم کل عالم». نفی و اثبات به نحو استیعاب. حالا یک دلیل سومی این وسط پیدا شده است. نقش دلیل سوم این است که بین اینها یک ایجاد الفت و ایجاد ارتباط بکند. مثلا: یکی گفت: «اکرم کل عالم».