سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 33

متعبد باشید شرعا«بان کل واحد منهما طاهر». لذا مرحوم محقق نائینی روی این محذوری که در رابطۀ با مقام ثبوت هست، قائلند به اینکه در اطراف علم اجمالی به طور کلی اصول عملیه و استصحاب جریان پیدا نمی کند.

محصّل نظرات سه گانه درباره جریان اصول در اطراف علم اجمالی

مرحوم شیخ محذور را در مقام دلالت و اثبات می دید برخلاف نظر مرحوم محقق نائینی که محذور را در رابطۀ با مقام ثبوت و قبل از مقام دلالت و اثبات می دید و نظریۀ مرحوم محقق خراسانی این بود که محذور نه در رابطه با مقام دلالت و نه در رابطۀ با مقام ثبوت است، بلکه محذور تنها در رابطۀ با مخالفت عملیه با تکلیف قطعی معلوم بالاجمال است. حالا ما بحثی نداریم که کدام یک از این سه نظر، صحیح است ما این بحث را در مسألۀ علم اجمالی در کتاب القطع دنبال کردیم و شاید در کتاب اشتغال هم بحث کرده باشیم. بحث ما این مسأله نیست ولو اینکه از عبارت مرحوم آخوند در کفایه استفاده می شود که بحث ما این مسأله است. اینجا یک مغالطه در کلام مرحوم آخوند است. در موردی که تعارض استصحابین مطرح می شود و می خواهیم بدانیم که حکم آن دو چیست، آیا تساقط است یا تخییر یا اخذ به مرجّح و مزیت؟ در این موارد بحث نداریم که آیا در اطراف علم اجمالی اصول عملیه جریان دارد یا نه. لکن موضوع بحث روی بعضی از این مبانی تحقق پیدا می کند برای اینکه مرحوم شیخ عقیده دارد که ادلۀ اصول عملیه و به حسب مقام، استصحاب از شمول و دلالت در اطراف علم اجمالی قاصر است و دلیل استصحاب، اطراف علم اجمالی را نمی گیرد، برای اینکه دو استصحاب نداریم و بلکه در اطراف علم اجمالی اصلا استصحابی وجود ندارد تا بحث از تعارض استصحابین را مطرح کنیم و این که در تعارض استصحابین، قاعده چه اقتضاء دارد؟

لذا برمبنای شیخ این مسألۀ اصلا نمی تواند موضوع پیدا کند، برای اینکه موضوع آن تعارض استصحابین است و معنای تعارض استصحابین این است که هر دو استصحاب فی نفسه دلیل داشته باشند و دلیل«لا تنقض» اصلا نظری به اطراف علم اجمالی ندارد و شامل آن نمی شود، «و علی هذا المبنا» مسألۀ تعارض استصحابین اصلا در علم اجمالی قابل پیاده شدن نیست. و همین طور روی مبنای مرحوم محقق نائینی برای اینکه ایشان