سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 341

داخل در اخبار علاجیه بدانیم و مرجّحات را آنجا پیاده کنیم یا در آخر، مسألۀ تخییر را با نبودن مرجّحات پیاده کنیم.

مقتضای قاعده در ماده اجتماع عام و خاص من وجه

اینجا ممکن است شما بگویید: خیلی خوب؛ اخبار علاجیه، عامین من وجه را نگرفت، بالاخره شما در مادۀ اجتماع چه می کنید؟ در مادۀ اجتماع باید قاعده را پیاده کنید و مقتضای قواعد را اعمال بکنید و قاعده در متعارضین، اقتضای تساقط می کند که هر دو کنار بروند. این یک بحث مفصلی است که شاید دنبالۀ همین بحث را، ان شاء الله داشته باشیم که معنایش این است که دست هر دو عام را در مادۀ اجتماعشان کوتاه کنیم و بگوییم: عقل و قاعده اقتضای تساقط می کند.

لذا این شبهه اینجا هست که کسی بگوید: چطور شد دو روایتی که سرتاپا باهم دعوا دارند و به تمام معنا مقابل هم ایستاده اند یعنی تعارض بالتباین، تعارض بالکلیه، از اخبار علاجیه استفاده می شود که شارع مقدس مقتصای قاعده را دربارۀ این دو پیاده نکرده، شارع نفرموده: هر دو ساقط می شود، شارع فرموده: با وجود مرجّحات، ذو الترجیح اخذ می شود و با نبودن مرجّحات، تخییر است؛ یعنی در تمام مراحل، شارع برخلاف عقل و قاعده حکم کرده و گفته: کنار گذاشتن معنا ندارد. اگر ترجیح است، ذو الترجیح، اگر ترجیح هم نیست، مسألۀ تخییر است. لذا یک کسی بگوید: آنجایی که تعارض بالکلیه و بالتباین است، ما از اخبار علاجیه استفاده می کنیم که شارع مقتضای قاعده را کنار گذاشته اما این عامین من وجهی که فقط در یک مادۀ اجتماع بینشان معارضه است، بگوییم:

قاعده اقتضای تساقط می کند. آن که تعارضش تعارض بالتباین است، شارع قاعده را در او کنار گذاشته اما این که تعارضش تعارض فی الجمله است، تعارض فی ماده الاجتماع است، این باید داخل در تحت قاعده باشد و هر دو در مادۀ اجتماع تساقط بکند و قاعده باید اینجا پیاده بشود. آیا این را می شود انسان بپذیرد یا نه؟

شمول اخبار علاجیه نسبت به عامین من وجه از جهت ملاک

ممکن است انسان بگوید: ولو اینکه اخبار علاجیه با زبانشان و بیانشان عامین من وجه را نمی گیرد، همان طور که شما گفتید اما آیا بالملاک هم نمی گیرد؟ به الغاء