سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 348

اینجا بحث در صدور واقعی نداریم.

ما در تعبّد به صدور بحث داریم؛ یعنی وقتی که با یک روایت برخورد می کنیم ولو اینکه دلیل حجّیت روایت هم بنای عقلا باشد لکن بنای عقلا مورد امضای شارع، نه بنای عقلا با قطع نظر از امضای شارع، وقتی که مسألۀ امضای شارع پیش آمد، عنوان تعبّد به صدور پیش می آید؛ یعنی وقتی که زراره از امام صادق(علیه السلام) روایتی را نقل کرد که امام فرمودند: «صلاه الجمعه واجبه» ما نمی دانیم زراره راست می گوید یا دروغ، ما نمی دانیم که امام صادق(صلی الله علیه و آله) چنین فرمایشی را بیان فرموده اند یا نه؟ لکن معنای حجیّت خبر عادل این است که شما متعبّد هستید به اینکه این روایت صادر شده. باید بنا بگذارید بر صدور این روایت، باید بنای عملی بر صدور این روایت داشته باشید. هر چه شما بگویید: من شک دارم بلکه ظن به خلاف دارم، فایده ندارد. ظن به خلاف هم داشته باشید، وقتی که عادلی روایتی را روایت کرد، ثقه ای روایتی را روایت کرد، شما باید تعبّدا بنا بگذارید بر صدور این روایت.

اگر مسأله تعبّد پیش آمد، آیا تعبّد در روایت واحده نمی تواند تبعیض درست کند؟ آیا تعبّد نمی تواند بگوید: بنا بگذار بر اینکه این روایت واحده نسبت به مادۀ افتراقش صادر شده و نسبت به مادۀ اجتماعش صادر نشده؟ مسأله، مسألۀ تعبّد است.

شباهت محل بحث به مسأله اصل مثبت

شما در بحث اصل مثبت می گفتید: اگر ما استصحاب حیات زید را جاری کردیم، «لا تنقض الیقین بالشک» که پشتوانۀ استصحاب است می گوید: آثار شرعی مترتب بر حیات زید بار می شود اما اگر حیات زید یک لازم عادی داشته باشد، یک لازم عقلی داشته باشد و آن لازم عادی یا عقلی هم تصادفا موضوع اثر شرعی است، نه اینکه صرفا یک لازم عادی و یک لازم عقلی است، مثل اینکه حیات زید عادتا ملازم با روئیدن لحیۀ زید است و روئیدن لحیه موضوع برای نذر واقع شده، کسی نذر کرده که اگر پسرش به نام زید نبات لحیه پیدا کرد، چه مقدار صدقه بدهد؟ شما چرا در استصحاب حیات زید این حرف ها را ثابت نمی کنید؟ مگر شما حیات را استصحاب نمی کنید؟ مگر لازم حیات، نبات لحیه نیست؟ یا در مواردی که لازم، لازم عقلی است که دیگر هیچ امکان انفکاک هم ندارد مع ذلک شما می گویید: استصحاب، تعبّد است. تعبّد، یک بعد مسأله را