سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 351

هم این است که ممکن است در آن طرف، یک قیدی حذف شده باشد.

در نتیجه در مرحلۀ دوم اگر مبنای محقق نائینی(ره) را در مرحلۀ اولی بپذیریم و بگوییم: اخبار علاجیه عامین من وجه را شامل می شود، دیگر در مرحلۀ دوم به هیچ وجه فرمایش ایشان قابل قبول نیست که ما در باب مرجّحات تبعیض قائل بشویم. البته اگر ما قبول کردیم که اخبار علاجیه عامین من وجه را شامل است، همۀ مرجّحات در آن جریان پیدا می کند چه مرجّحات صدوریه باشد و چه غیر مرجّحات صدوریه. لکن اساس بحث این است که ما این مبنا را نپذیرفتیم و همان طوری که ملاحظه فرمودید، گفتیم: عامین من وجه از روایات علاجیه خارج است و آن شبهه و آن تنقیح مناط هم که دیروز ذکر کردیم به نحوی نیست که انسان رویش خیلی تکیه بکند و در مقابل قاعده و مقتضای قاعده بایستد. این راجع به عامین من وجه بود.

بررسی شمول اخبار علاجیه نسبت به متعارضین بالعرض

اما در تعارض بالعرض، مسأله چطور است؟ آیا متعارضین بالعرض مشمول اخبار علاجیه هستند یا مشمول اخبار علاجیه نیستند؟

گفتیم که دو گونه متعارض بالعرض داریم: یک نوعش آنجایی است که علم اجمالی به کذب احدی الروایتین، بین آنها القاء تعارض می کند و الاّ از نظر مفاد، هیچ معارضه ای بینشان وجود ندارد. یک روایت می گوید: «عند زوال یوم الجمعه صلاه الظهر واجبه» است و روایت مفهوم هم ندارد. یک روایت هم می گوید: «عند زوال یوم الجمعه صلاه الجمعه واجبه». یکی صلاه الظهر را واجب می کند و یکی صلاه الجمعه را واجب می کند.

هیچ گونه معارضه ای بین نفس این دو تا مفاد وجود ندارد. وجوب نماز جمعه چه ارتباطی به مسألۀ وجوب نماز ظهر دارد؟ او موضوعش«صلاه الظهر» است، این موضوعش«صلاه الجمعه» است لکن چون شما از خارج می دانید که عند زوال یوم الجمعه، تنها یک نماز واجب است یا ظهر است یا جمعه، این علم اجمالی شما سبب شده که علم اجمالی به کذب یکی از این دو روایت پیدا بکنید و این علم اجمالی به کذب احدی الروایتین، بین این دو روایت، یک تعارض بالعرضی ایجاد کرده.

حالا سؤال این است آیا این متعارضین بالعرض هم مشمول اخبار علاجیه هستند؟ مرجّحات و قواعد باب تعارض که در روایات علاجیه مطرح است، شامل این