سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 356

یک جهت این است که اگر ما باشیم و حکم عقل، آیا عقل در مورد تعارض و تکافؤ چه اقتضایی دارد؟ جهت دوم این است که از اخبار علاجیه در این رابطه چه استفاده ای می شود؟ از مثل مقبولۀ ابن حنظله استفاده می شود که خبرین متکافئین، (یعنی با نبودن مرجّحات) حکمش چیست؟

فعلا بحث ما در جهت اولی است که عبارت از حکم عقل است، یعنی اگر ما اخبار علاجیه را نمی داشتیم، یا حکم خبرین متکافئین در اخبار علاجیه مشخص نشده بود، فقط خبرینی که یکی دارای ترجیح باشد، حکمش مشخص شده بود، اگر ما باشیم و نفس حکم عقل، عقل در خبرین متعارضین متکافئین چه اقتضاء می کند؟

ریشۀ حجّیت خبر واحد و تأثیر آن در خبرین متعارضین

در همین جهت هم مسائلی را باید موردنظر قرار داد و روی هر جهتی مسأله را مورد بحث قرار داد. یک جهت این است که اولا ریشۀ حجّیت خبر واحد با قطع نظر از تعارض چیست؟ آن چیزی که به عنوان دلیل در باب حجّیت خبر واحد مطرح است آیا بنای عقلا است؟ اگر نظرتان باشد در بحث حجّیت خبر واحد، همین معنا مورد تقویت قرار گرفت که عمده دلیل بر حجّیت خبر واحد، مسألۀ بنای عملی عقلا و استمرار سیرۀ عملیۀ عقلا بر این است. اگر کسی به عقلا خبری بدهد و آن شخص، مورد اعتماد باشد، وثاقت داشته باشد، مورد اطمینان باشد، در تمام مسائلی که میان عقلا مطرح است به قولش ترتیب اثر می دهند و شارع مقدّس هم از این طریقه در رابطۀ با مسائل شرعی، ردعی نفرموده است.

ما عرض کردیم که مهمترین دلیل بر حجّیت خبر واحد، این است، لکن اینجا روی همۀ تقادیر باید بحث شود. یک وقت ما روی بنای عقلا تکیه می کنیم، آنوقت اینجوری بحث می کنیم که اگر در یک جایی ما دو خبر متعارض داشته باشیم و اینها متماثل باشند و هیچ مزیتی در کار نباشد، آیا در اینجا چه باید گفت؟ در اینجا به کدام یک از اینها ترتیب اثر بدهیم؟ یک وقت هم روی ادلۀ دیگر حجّیت خبر واحد تکیه می کنیم، مثلا از مفهوم آیۀ نبأ استفاده می کنیم که«خبر العادل حجه»، یا از آیات دیگر و یا روایاتی که از آن حجّیت خبر واحد استفاده می شود استفاده می کنیم. در حقیقت دلیل بر حجّیت خبر واحد را ادلۀ لفظیۀ نقلیه«من الآیات و الروایات» قرار می دهیم.