مقتضای طریقیت خبر واحد در صورت تعارض
باز یک جهت دیگر هم در اینجا باید مورد ملاحظه واقع شود و آن این است از همان موقعی که با رسائل مرحوم شیخ آشنا شدید، متوجه شدید که در باب حجّیت امارات و خبر واحد دو مسلک وجود دارد: یکی اینکه امارات از باب طریقیت و کاشفیت و ارائۀ واقع حجّت باشند، خبر واحد عادل چون دست ما را می گیرد به واقع می رساند ولو غالبا، و آینه ای برای نشان دادن واقع است، روی این جهت، حجّیت دارد که اصطلاحا به آن می گویند: حجّیت از باب طریقیت و کاشفیت که مبنای صحیح هم همین است. لکن یک مبنای دیگری هم وجود دارد و آن این است که حجّیت امارات و از جمله خبر واحد از باب سببیت و موضوعیت باشد نه از باب کاشفیت، یعنی در نفس آمدن خبر واحد، یک مصلحتی وجود دارد، در پیروی از آن مصلحتی تحقق دارد، ولو اینکه ما را به واقع نرساند، و از نظر واقع، مخطی باشد، لکن در عین حال مصلحت واقع در آن وجود دارد، که بعد باز ان شاء الله توضیحش را عرض می کنیم. روی همۀ اینها باید مسأله را بررسی کنیم و ببینیم آیا مقتضای حکم عقل در جهت اولی، با قطع نظر از روایات علاجیه در خبرین متعارضین متماثلین چیست؟
آن جهتی که خودمان تقویت کردیم و مقتضای تحقیق می دانیم را اول بررسی می کنیم بعد سایر جهات دیگر هم ان شاء الله بررسی می شود. ما از طرفی معتقدیم که دلیل مهم بر حجّیت خبر واحد، مسألۀ بنای عقلا است و خبر واحد عند العقلا به عنوان طریقیت و کاشفیت، موضوع حجّیت و اعتبار است. عقلا برای خبر، اصالتی قائل نیستند. خبر، تغییر و تحوّلی بوجود نمی آورد، بلکه آن را آینه و بیانگر واقع می بینند ولو به حسب الغالب، ولو به حسب النوع. روی این جهت عقلا به خبر ثقه و خبر شخص مورد اطمینان تکیه می کنند. روی این مبنا هم دلیل، بنای عقلا است و پیداست که بنای عقلا همراه با دید طریقیت و کاشفیت است.
با این مقدمه ما دو خبر متعارض متکافیء داریم: یکی می گوید: نماز جمعه واجب است، دیگری می گوید: نماز جمعه حرام است، حالا چه کنیم؟ آیا عقل در این شرائط و در این موقعیت چه می گوید؟ آیا عقل حکم به تخییر می کند؟ می گوید: شما مجبورید که یکی از این دو را اخذ بکنید، منتها چون مرجّحی وجود ندارد شما به نحو تخییر یکی را