سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 37

دو جریان پیدا کند مستلزم این معنی نیست.

روی مبنای شیخ و محقق نائینی تحقق تعارض استصحابین در اطراف علم اجمالی معنا ندارد. سؤال این است که آیا روی این مبنا، غیر از مسألۀ اطراف علم اجمالی مورد دیگری می توان پیدا کرد که موضوع تعارض استصحابین در آن مطرح باشد؟

تصور تعارض استصحابین در غیر مورد علم اجمالی

پاسخ این است که بله؛ ممکن است غیر از اطراف علم اجمالی، مورد دیگری برای مسألۀ تعارض استصحابین مطرح کنیم و آن موردی است که هیچ گونه سببیت و مسببیتی بین این دو استصحاب و شک در این دو وجود نداشته باشد و از طرف دیگر علم اجمالی در کار نباشد.

تعارض این دو استصحاب را این طور فرض می کنیم: یک دلیل خارجی مثلا اجماع قائم شده است که دو استصحاب نمی تواند محقق شود. مثالی که ذکر می کنند این است که اگر دست نجسی با آب قلیلی به مقدار نصف کرّ ملاقات کرد، در نتیجه آب قلیل«صار نجسا» برای تطهیر آن نصف کرّ، آب طاهری را روی این نصف کرّ آب نجس ریختیم بعد شک پیدا شد که آیا با تتمیم به نصف کرّ طاهر«ماء قلیل نجس صار طاهرا» یا اینکه مسأله عکس است، ملاقات آن ماء قلیل نجس با این متمّم اثر گذاشته و آن را نجس کرده است؟

در این مورد، دو استصحاب جریان دارد برای اینکه آب قلیل اول«کان نجسا قطعا» شک کردیم که نجاست آن زائل شده یا نه، استصحاب نجاست در آن جاری می شود. و آب متمّم«کان طاهرا قطعا» شک کردیم که با این تتمیم، آیا طهارت خودش را از دست داد یا نه؟ استصحاب طهارت در متمّم، جریان پیدا می کند. یک استصحاب نجاست در متمم و استصحاب طهارت در متمم داریم. بین این دو شک، هیچ گونه سببیت و مسببیتی وجود ندارد، مسأله هم اطراف علم اجمالی نیست، لکن مابین این دو استصحاب، عنوان معارضه را مطرح می کنیم به لحاظ اینکه ما اجماع داریم که این آب واحد که مجموعا یک کرّ است، «له حکم واحد» یا همۀ آن نجس است و یا طاهر. و لو لا الاجماع آن متمم، به نجاست خود و این متمم، به طهارت خود باقی بود. منافاتی ندارد که متمّم نجس باشد، و متمّم طاهر باشد. لکن متمّم و متمّم وحدت پیدا کرده و اجماع قائم است که«ماء واحد له حکم واحد» یا باید همۀ آن محکوم به نجاست باشد و یا محکوم به طهارت.