سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 372

دارند و نه در مدلول التزامی نقشی دارند.

تفکیک بین تبعیت مدلول التزامی در حجّیت و وجود آن

مرحوم محقق نائینی اینجا برای تفکیک این دو مسأله، بیان داشتند که مدلول التزامی تابع وجود مدلول مطابقی است، نه تابع حجّیت مدلول مطابقی. مدلول مطابقی در خبرین متعارضین هست اما حجّیت ندارد و مدلول التزامی، تابع وجود مدلول مطابقی است، لذا چون متبوعش وجود دارد، تابع هم وجود دارد منتها متبوع، حجّیت نداشت اما مانعی از حجّیت تابع، وجود ندارد. متبوع، مانع از حجّیت داشت«و هو الابتلاء بالمعارضه» اما نسبت به تابع نه تنها معارضه در آن تحقق ندارد بلکه هر دو مدلول مطابقی در مدلول التزامی موافق هستند و روی مدلول التزامی توافق دارند برای اینکه هم وجوب نماز جمعه، نافی استحباب است و هم حرمت نماز جمعه، نافی استحباب است. پس اگر متبوعین«بعله المعارضه بعد الوجود» حجّیت نداشته باشند، مانع از این نمی شود که تابع چون مبتلای به معارضه نیست بلکه مورد توافق است، حجّیتش محفوظ باشد.

بعد ایشان عبارت دیگری فرمودند: دلالت التزامیه، فرع دلالت تصدیقیه است اما معنای دلالت تصدیقیه همین مقدار است که شما تصدیق بکنید به اینکه این لفظ، مفادش این معناست. صیغه«افعل» مفادش وجوب ماده است اما اینکه این وجوب، مراد متکلم هم هست و ارادۀ متکلم هم به این وجوب متعلق شده است، دیگر در دلالت تصدیقیه مطرح نیست و این خارج از حریم دلالت تصدیقیه است. دلالت تصدیقیه: «عباره عن التصدیق بان اللفظ دالّ علی هذا المعنی اما کون هذا المعنی مرادا للمتکلم فهو خارج عن حریم الدلاله التصدیقیه» و می فرماید: دلالت التزامی، تابع این دلالت تصدیقی است و سقوط خبرین متعارضین از حجّیت، معنایش عبارت از محدود کردن اراده متکلم است؛ یعنی وقتی که گفتید: خبر دال بر وجوب و خبر دال بر حرمت متعارض هستند، معنایش این است که«لا الوجوب مراد و لا الحرمه مراده» اما اینکه«لا الوجوب مدلول للفظ و لا الحرمه مدلوله للفظ» این دیگر ربطی به مسأله تعارض و سقوط از حجّیت ندارد.

حقیقت دلالت التزامیه

ما این بیان ایشان را هم نمی پذیریم زیرا ولو اینکه منطقیین دلالت التزامیه را جزو