سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 389

شده که خبرین متکافئین«لا یتساقطان» ولی پیداست که اولا: این اجماع منقول است.

ثانیا: این اجماع بر فرض تحقق و تحصلّش در این باب اصالتی ندارد بلکه مستند اجماع، روایاتی است که در باب خبرین متکافئین وارد شده و ریشۀ مسأله، در رابطۀ با همین روایات است.

تقسیم روایات علاجیه در مورد خبرین متکافئین

این روایات را با یک نظر اجمالی می توانیم بگوییم: اینها دو طائفه هستند و با یک نظر دقیق تر که محقق نائینی(ره) بیان کرده اند، اینها چهار طائفه هستند. اما با نظر اجمالی، مقتضای یک طائفه از روایات، در مورد خبران متعارضان متکافئان تخییر است که معنا می کنیم که آیا این تخییر، تخییر در مسألۀ اصولیه است یا تخییر در مسألۀ فرعیه، این یک نکتۀ دقیقی دارد که بحث می شود. اجمالا یک طائفۀ از روایات دلالت بر تخییر می کند و طائفۀ دیگر دلالت بر توقف می کند. می گوید: در مواجهۀ با خبرین متکافئین وظیفه، عبارت از توقف است که این را هم باید بحث کنیم که آیا مقصود از توقف، توقف در مقام فتوا است یا توقف در مقام عمل است.

پس ابتداء این دو طائفه وجود دارند: یک طائفه دلالت بر تخییر و یک طائفه دلالت بر توقف می کند منتها مرحوم محقق نائینی هریک از این دو طائفه را به دو بخش تقسیم کرده به این صورت که فرموده: آن روایاتی که دلالت بر تخییر می کند، مفاد بعضی از آن روایات، تخییر به نحو اطلاق است بدون تقیّد به زمان حضور امام(علیه السلام) و بعضی از همان روایات تخییر، تخییر در زمان حضور را دلالت می کند. پس این طائفه ای که دالّ بر تخییر است، به دو قسم منقسم می شود: یک قسم، تخییر مطلق و یک قسم، تخییر«مقیّدا بزمان الحضور» و با ذکر زمان حضور و همین طور آن طائفه ای که دلالت بر توقف می کند، آن هم منقسم به دو طائفه می شود: یک طائفه دلالت بر توقف مطلق دارد بدون اینکه تعرّضی نسبت به زمان حضور داشته باشد و یک طائفه دلالت بر توقف با ذکر زمان حضور دارد.

پس روایات تخییر«علی قسمین» و روایات توقف هم«علی قسمین».

عدم تواتر روایات داله بر تخییر

اینجا یک نکته ای هست و آن این که مرحوم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف)