سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 391

مسألۀ تساقط را به عنوان لازمش نفی می کند. وقتی که می گوید: تو مخیّری؛ یعنی تساقط نه. روایات دالۀ بر توقف هم مسألۀ تساقط را نفی می کند برای اینکه اگر روایتین، متساقطین باشند، اگر تساقط در کار باشد، مسألۀ توقف مطرح نیست و انسان به دلیل فوق دو روایت را کنار می گذارد یا به اصل برائت یا استصحاب یا امثال ذلک مراجعه می کند. پس روایات توقف هم نافی تساقط هستند. لذا هر دو روایت در این جهت مشترکند که مسألۀ تساقط، در خبرین متکافئین مطرح نیست.

«انّما الاشکال» در خود این روایات است. ما با این دو دسته از روایات چه کنیم؟ و به قول مرحوم محقق نائینی، با چهار دستۀ ازاین روایات چه معامله ای باید بشود و چگونه بین این دو دستۀ از روایات جمع بکنیم؟

در رابطۀ با جمع بین این دو طائفه یا چهار طائفۀ از روایاتی که در باب تخییر و در باب توقف وارد شده نظرهای مختلفی وجود دارد. آیا با اینها هم معاملۀ تعارض بکنیم یا یک راهی وجود دارد که ما می توانیم رفع تعارض بکنیم و بین این دو جمع بکنیم؟ با این دو دستۀ از روایات چه معامله ای باید کرد؟

جمع بین روایات داله بر تخییر و توقف از نظر محقق نائینی(ره)

مرحوم محقق نائینی(اعلی الله مقامه الشریف) برای جمع بین این طائفه و یا در حقیقت چهار طائفه، یک راهی ذکر کرده اند که باید ببینیم آیا راهی که ایشان اتخاذ فرموده اند، راه صحیحی است و همین راه باید انتخاب بشود یا نه؟ ایشان می فرماید: اولا گفتیم: در هریک از این دو طائفه، دو طائفه وجود دارد. در طرف تخییر، دو طائفه وجود دارد، در طرف توقف هم دو طائفه وجود دارد. پس باید این معنا را بررسی بکنیم که آیا این دو طائفه ای که در هریک از دو طرف واقع شده اند، بین اینها منافاتی وجود دارد؟ بین اینها تعارضی تحقق دارد یا اینکه بین اینها معاندت و منافرتی وجود ندارد؟

می فرمایند: بین آن دو طائفه ای که در تخییر وارد شده و همین طور بین آن دو طائفه ای که در توقف وارد شده، بین خودشان معاندتی وجود ندارد برای اینکه یکی تخییر مطلق را می گوید و یکی هم تخییر در زمان حضور را می گوید. آن که تخییر در زمان حضور را دلالت می کند که مفهوم ندارد. او نمی گوید: تخییر در زمان حضور و عدم تخییر در غیر زمان حضور. مفهومی برای او وجود ندارد، فقط متعرض زمان حضور