سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 392

است. لسانش در رابطۀ با زمان حضور است و الاّ مفهومی برای او تحقق ندارد. گذشته از اینکه ما به طور کلی اساس مفاهیم را منکریم. ما حتی در باب مفهوم شرط که در رأس مفاهیم قرار گرفته و عمدۀ در باب مفاهیم است، همان مفهوم شرط را هم در جای خودش نپذیرفتیم تا چه رسد به اینجاها که عنوان هم عنوان شرط و قضیۀ شرطیه و مفهوم شرط نیست. پس بین دو بخش روایات دالۀ بر تخییر که منافاتی نیست ولو اینکه یکی تخییر مطلق را دلالت دارد و یکی تخییر در زمان حضور را. همین طور بین دو بخش روایات دالۀ بر توقف هم منافاتی تحقق ندارد.

بعد می فرمایند: بعد از اینکه رفع تنافی از این بعد را انجام دادیم می آییم سراغ بخش دوم از هر طائفه ای با بخش دوم با طائفۀ دیگر؛ یعنی این را بررسی می کنیم که با روایات دالۀ بر تخییر در زمان حضور، در مقابل روایات دالۀ بر توقف در زمان حضور، باید چه معامله ای انجام داد.

می فرمایند: اولا تعارض این دو، تعارض به نحو تباین است، تعارض به نحو کلی است نه مسألۀ عموم و خصوص من وجه است و نه مسألۀ عموم و خصوص مطلق است بلکه هر دویشان در زمان حضور وارد شده اند به گونه ای که یکی می گوید: «التخییر فی زمن الحضور» و دیگری می گوید: «التوقف فی زمن الحضور»، لذا بین این دو دسته، تعارض به نحو تباین وجود دارد و فعلا در این رابطه، داعی نداریم که ببینیم تعارض بین این دو به چه صورت حل می شود برای اینکه این مربوط به زمان حضور است. هر دو مسألۀ زمان حضور را مطرح کرده اند: یکی تخییر در زمان حضور و یکی توقف در زمان حضور و ما چون در زمان غیبت هستیم دیگر وجهی ندارد که ببینیم این دو دسته روایتی که یکی تخییر در زمان حضور را دلالت دارد و دیگری توقف در زمان حضور را و تعارضشان هم به نحو تباین و به نحو کلی است، بین اینها باید چه معامله ای بشود؟ این فعلا برای ما بلافائده و خارج از محل ابتلا است. پس این بعدش هم کنار می رود.

پس فعلا آن بعد مسأله را ملاحظه می کنیم: دو بخش اول از هر طائفه ای را بررسی می کنیم. روایات دالۀ بر تخییر به نحو اطلاق و روایات دالۀ بر توقف به نحو اطلاق باید بررسی شود که صحبت زمان حضور هم در این روایات نشده. این به نحو اطلاق، تخییر را دلالت دارد و آن هم به نحو اطلاق، توقف را دلالت دارد.

اینجا ایشان یک فرمایشی دارند که انسان خیلی با شگفتی به این حرف برخورد