سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 402

مسأله روشن است، اخبار تخییر برای زمان عدم تمکّن از وصول به امام، روایات توقف هم برای زمان تمکّن از وصول به امام(علیه السلام) است؟

مقتضای دقّت در معنای تمکّن از وصول به امام(علیه السلام)

«اضف علی ذلک» که معنای تمکّن از وصول به امام چیست؟ آیا معنای تمکّن از وصول به امام، این است که انسان بلافاصله در ظرف ده بیست دقیقه کار و کسبش را کنار بگذارد، دو تا کوچه طی بکند برود خدمت امام برسد؟ لازمه اش این است که اگر امام مثلا در مدینه است، انسان هم در مدینه باشد که از هر گوشه ای بخواهد خودش را خدمت امام برساند با صرف یک وقت مختصری می تواند محضر امام برسد. آیا معنای تمکن از وصول این است؟ یا تمکن از وصول حتی آنجایی را هم می گیرد که اگر امام مثلا در مدینه است و یک کسی در بصره است با اینکه پنج روز و ده روز باید وقت صرف بکند و رنج سفر را تحمل بکند و از بصره مثلا به مدینه مسافرت بکند، می تواند خدمت امام برسد. مقصود مرحوم شیخ بزرگوار(اعلی الله مقامه الشریف) از تمکّن از وصول به امام کدامیک از این دو معناست؟

اگر مقصود ایشان آن فرض اول باشد که همان بودن در مدینه است آیا انسان به خودش اجازه می دهد که این اخباری که در مورد توقف وارد شده است را با این اهمیتی که دارد بگوییم: منحصر به محیط مدینه است؟ اخبار توقف با آن عظمت که هیچ اشعاری در آن وجود ندارد که این مربوط به اهالی مدینه و اختصاص به متمکّنین از وصول به امام به این کیفیت داشته باشد، را بر این معنا حمل کنیم؟ این«فی کمال البعد» و انسان نمی تواند این را به خودش اجازه بدهد.

اگر دایرۀ تمکّن را وسیع بگیریم و بگوییم: حتی اگر کسی در بصره هم باشد، در یک نقطۀ دوردستی هم باشد، که ده روز هم اگر در راه بماند می تواند خدمت امام برسد، مقصود از تمکّن یک چنین معنایی است، اگر این طور شد مسأله در اخبار توقف صاف می شود، اما اخبار تخییر را می توانیم بر غیر این فرض حمل کنیم بگوییم: اخبار تخییر برای آنهایی است که اگر یک ماه هم در مسافرت بمانند به هیچ وجه قدرت ندارند خودشان را به امام برسانند.

مرحوم شیخ در اخبار تخییر ادعای تواتر کرده بودند ولو اینکه ما تواتر ایشان را