سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 405

یک از این دو روایت قرار نمی دهد و این منافات ندارد که انسان در مقام افتا و رأی متوقف باشد، بدون نظر باشد، اما در مقام عمل، به یکی از دو روایت عمل بکند. در حقیقت منافاتی بین تخییر در مقام عمل با توقف در مقام فتوا نیست و اینها قابل جمع و قابل توفیق هستند. پس چه مانعی دارد که ما روایات تخییر را در رابطه با عمل بدانیم و روایات توقف را در رابطۀ رأی و نظر بدانیم؟

عدم اشعار به جمع محقق حائری(ره) در روایات و عدم سازش آن با روایات

اشکالی که به این جمع وارد است اینکه اولا: در هیچ یک از دو طائفه اشعاری به این معنا نیست و در حقیقت، این، یک جمع تبرعّی است نه جمع مقبول عند العقلاء. معنای جمع مقبول عند العقلاء این است که وقتی عقلا با این دو دسته روایت برخورد می کنند، هیچ گونه تحیّری ندارند، هیچ گونه تردیدی ندارند مثل جمع بین عام و خاص که عند العقلاء، یک مسألۀ روشن و واضحی است. اما از این مرحله که بگذریم، جمعش، جمع تبرعی است، جمع بلاشاهد و بدون پشتوانه است و ما دلیل بر اعتبار و دلیل بر حجّیت چنین جمعی نداریم. اگر از ما سؤال بشود که شما به چه علتی بین این دو دسته، به این صورت جمع کردید؟ ما چه جوابی در برابر این سؤال داشته باشیم؟

ثانیا: این جمع با ملاحظۀ روایات توقف نمی سازد برای اینکه وقتی که اخبار توقف را بررسی می کنیم، بعضی ها ظهور در همان مقام عمل دارد نه در مقام فتوا و نظر، بلکه بالاتر؛ بعضی هایشان صراحت در مقام عمل دارد. در باب روایات توقف، یک روایتی است که وقتی که سائل سؤال می کند از اینکه دو روایت برای ما آمده و این دو متعارض و مختلف هستند، امام در جواب برحسب این روایت می فرماید: «لا تعمل بواحد منهما».

اصلا در این روایت، از مسألۀ توقف، به«لا تعمل بواحد منهما» تعبیر شده. آن وقت ما چگونه این روایت«لا تعمل بواحد منهما» را حمل بر توقف در مقام رأی بکنیم؟ چگونه حمل بر توقف در مقام افتاء بکنیم؟ اصلا ناظر به مقام عمل است و صراحت در رابطۀ با مقام عمل دارد و با«لا تعمل بواحد منهما» پیداست که متعرض مقام عمل است.

بعضی از روایات دیگر که از جمله مقبولۀ ابن حنظله است که ان شاء الله مفصّل باید دربارۀ آن بحث بشود، در آن مقبوله در ذیلش بعد از آنکه روای فرض می کند که این دو خبر متعارض هیچ کدامشان واجد ترجیح نیستند، این طور نیست که یکی واجد مزّیت و