سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 410

نص و ظاهر، مبنای عقلا این است که نصّ را قرینۀ بر تصرّف در ظاهر می دانند نه اینکه ظاهر را قرینۀ بر تصرّف در نصّ و یا معارض با نصّ بدانند. هیچ یک از این دو معنا نیست: نه برای ظاهر، اولویت قائل هستند و نه برای ظاهر، عنوان تساوی که معنایش معارضه باشد، قائل هستند بلکه اولویت را در ناحیۀ نصّ می بینند و ترجیح را به جانب نصّ می دهند. در اینجا هم آن روایات تخییر، نصّ در تخییر بود. این روایات توقف هم ظهور در توقف داشت. یکی از روایات دالۀ بر توقف، همین ذیل مقبولۀ ابن حنظله است که ذکر کردیم: «فارجئه حتی تلقی امامک»، این امر به تأخیر است ولو اینکه تأخیرش«من حیث العمل» است. ما این استظهار را کردیم که تأخیر در رابطۀ با عمل است اما وجوب تأخیر، مقتضای ظاهر امر است. امر، ظهور در وجوب دارد، ظهور در لزوم تخییر دارد.

اگر در مقابل این ظهور، نصّی نباشد، اگر در مقابلش قرینۀ اقوائی نباشد، این ظهور به قوّت خودش باقی می ماند اما اگر در مقابل این ظهور، ادلۀ تخییر با نصوصیّت، مسألۀ تخییر را مطرح کرد، آن قرینه می شود بر این که ما امر«ارجئه» را حمل بر استحباب بکنیم و از ظاهرش دست برداریم و دلالتش را بر لزوم تخییر کنار بگذاریم. پس نصوصیّت روایات تخییر در تخییر قرینۀ بر تصرف در ظهور روایات توقف می شود.

احتمال ارشادی بودن امر در«ارجئه حتی تلقی امامک»

بعد یک جمله ای هم در رابطۀ با«ارجئه حتی تلقی امامک» اضافه می کنند، می فرمایند: ممکن است بگوییم: این«ارجئه»، امرش امر مولوی نیست، نه وجوب دارد نه استحباب، بلکه امرش، امر ارشادی است.

شاهد بر اینکه این امر، امر ارشادی است، این است که در مقبولۀ ابن حنظله، امور را به سه قسمت تقسیم کرده: «امر بیّن رشده فیتبع و امر بیّن غیّه فیجتنب و امر مشکل یردّ حکمه الی الله و رسوله». این که در ذیل روایت می فرماید: «فارجئه حتی تلقی امامک»، این به عنوان اینکه یکی از مصادیق مشکل است و جزو آن امر سومی است که آنجا مطرح کرده و تعلیلی هم که به دنبالش دارد و آن«فإنّ الوقوف عند الشبهات خیر من الاقتحام فی الهلکات»، این تعبیر، تعبیر مرشدانه است. این تعبیر، تعبیر ارشادی است که انسان به کسی بگوید: از این راه نرو برای اینکه این راه خطر دارد. ممکن است خطر این راه، گریبان تو را بگیرد. «ارجئه حتی تلقی امامک» به یک چنین بیانی مطرح شده است.