سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 430

کشفشان تام نیست، بلکه کشف ظنی است، این جا زمام اختیار در دست شارع است.

شارع بعضی از ظنون را معتبر کرده است که ما از آن تعبیر به امارات معتبره می کنیم و برای بعضی از ظنون هم اعتباری قائل نشده است که ما از آن به امارۀ غیرمعتبره تعبیر می کنیم یعنی اماریت آن محفوظ است، کاشفیت آن محفوظ است، منتها شارع آن را منجّز و معذّر قرار نداده است، برایش جعل حجّیّت نکرده است.

به عبارت دیگر: نباید بین این عناوین، خلط بشود. آن چیزی که در باب احکام وضعیه مورد بحث قرار می گیرد و محققین می گویند که جعل می تواند به او تعلق بگیرد، عبارت از حجّیّت است. اما طریقیت و اماریت، یک واقعیت تکوینیه است و جعل شرعی نمی تواند در محیط شرع به واقعیت تکوینیه تعلق بگیرد«لا اثباتا و لا نفیا».

پس اولا: خود این تعبیر صحیح نیست که بگوییم: معنای تخییر، عبارت است از جعل طریقیّت عند التعارض. طریقیت، قابل جعل نیست که شما بگویید: معنای تخییر، یک چنین چیزی است.

معنای جعل طریقیت شارع عند التعارض

ثانیا: شما می گویید: شارع عند تعارض، جعل طریقیت کرده است. این سه احتمال دارد: آیا برای هر دو خبر متعارض جعل طریقیت کرده است؟ این یک احتمال. احتمال دیگر این که طریقیت برای«واحد من الخبرین علی نحو التعیین» جعل شده است. احتمال سوم این است که طریقیت برای«واحد من الخبرین لا علی سبیل التعیین» بلکه به همان نحو غیر معیّن و مبهم، جعل شده است. شما کدام یک از این سه احتمال را می خواهید ذکر بکنید؟

اگر مقصودتان این باشد که شارع در موقع تعارض، برای کلا الخبرین جعل طریقیت کرده است. می گوییم: این که یک امر محالی است. اگر امکان داشت که دو روایت متعارض هر دو طریقیت داشته باشد که دیگر نمی گفتیم مقتضای قاعدۀ عقلیه و عقلائیه، تساقط هر دو است. ما گفتیم: مقتضای قاعده، تساقط است، معنایش این است که نمی شود دو خبر متعارض«مع وصف کونهما متعارضین» هر دو طریقیت داشته باشد؟ آن وقت شما می گویید: شارع این معنای غیر معقول را جعل کرده! می گویید: معنای تخییر این است که«جعل کل واحد من الخبریین المتعارضین طریقا». عنوان طریقیت را به هر