سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 435

متعارضین، حکم به تساقط می کند یا نه؟ نتیجه بحث ما منتهی شد، به اینکه عقل حکم به تساقط می کند. اگر عقل حکم به تساقط کرد، ما نمی توانیم بگوییم؛ روایات تخییر، تخطئه حکم عقل است. تخطئه حکم عقل، معنا ندارد اما تخطئه حکم عقلا، مانعی ندارد کثیرا ما هم در مواردی مشاهده می کنیم.

اگر طرف شما، تنها عقلا بودند، هیچ مانعی از تخطئه عقلا، به لسان تخییر در کار نبود اما اگر عقل حکم به عدم تخییر کرد، همان عقلی که در آیات قرآن به منزلۀ یک قرینه متصله دخل و تصرف می کند، همان عقلی که می گویید؛ نمی تواند معنای ظاهر«وَ جاءَ رَبُّکَ» مراد باشد. آیا درست است بگوییم؛ «جاءَ رَبُّکَ» آمده حکم عقل را در مسأله تجسیم و تجسم باری تعالی تخطئه کرده باشد؟ این حرف که اساس خیلی از کارها را متزلزل می کند. اگر در مقابل دلیل تعبّدی، یک عقل قطعی داشته باشیم، این عقل قطعی تقدّم دارد و دیگر جا برای تعبّد، باقی نمی ماند. در خیلی موارد، همین عقل دخل و تصرف می کند.

لذا این اشکال در کلام ایشان هست و با توجه به این اشکال، اصل قضیه در ابهام خودش باقی می ماند، یعنی اشکال این است که«اذا حکم العقل بالتساقط فی الخبرین المتعارضین فکیف یمکن الحکم بالتخییر فی ضمن روایات التخییر»؟ این اشکال مسأله است. روی این یک قدر دیگری فکر بکنید تا ببینیم آیا راه حلی برای این اشکال می توان پیدا کرد یا نه؟

پرسش:

1 - برگشت تخییر به جعل طریقیت عند التعارض را با اشکالش توضیح دهید.

2 - احتمالات موجود در جعل طریقیت عند التعارض را بیان کنید.

3 - جواب امام(ره) از اشکال در برگشت تخییر به جعل طریقیت عند التعارض چیست؟

4 - تنظیری که در کلام امام(ره) ذکر شده است را بنویسید.

5 - اشکال استاد در عدم امکان مخالفت شارع با حکم عقل را بر جواب امام(ره) بیان کنید.