سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 44

با تمامی افراد و مصادیق، دارای یک مفاد است. وقتی که به باب تعارض استصحابین می رسیم می بینیم این حجّیت تعیینیه در دو استصحاب متعارض قابل پیاده شدن نیست، حالا محذور پیدا نشدن، مخالفت عملیه باشد یا قیام دلیل خارجی بر عدم جمع بین استصحابین باشد، هر چه می خواهد باشد، می بینیم در مورد تعارض استصحابین، «لا تنقض» به نحو حجّیت تعیینیه نمی تواند هر دو را شامل بشود. و غیر از حجیّت تعیینیه هم دلیلی که از آن استفادۀ حجیّت تخییریه کنیم وجود ندارد.

در حقیقت امر بین سه مطلب دائر می شود: اگر استصحاب را در هر دو جاری کنیم، محذور مخالفت عملیه یا مخالفت با دلیل خارجی لازم می آید، و اگر استصحاب را تنها در یکی پیاده کنیم، این ترجیح من غیرمرجّح است. این چه خصوصیتی دارد؟ هر طرف را در نظر بگیریم و به هر استصحاب که اشاره کنیم و بخواهیم آن را جاری کنیم، ترجیح بلا مرجّح لازم می آید لذا راه سوم تعیّن پیدا می کند که عبارت از این است که قائل به تساقط شویم. نه استصحاب در این طرف جاری است و نه در آن طرف. در این فرض، هیچ محذوری در رابطۀ با دلیل استصحاب پیدا نمی کنیم، و محذور مخالفت قطعیه و محذورات دیگر مانع شد که استصحاب در مورد تعارض جریان پیدا کند اما مفاد دلیل استصحاب که عبارت از حجیّت تعیینیه است به قوّت خود باقی است و تعدد مفاد هم در دلیل حجیّت لازم نمی آید. راه قائلین به تساقط، همین بود.

دلیل قائلین به تخییر بین استصحابین متعارضین

اما قائلین به تخییر، دو دلیل اقامه کرده اند: دلیل اولشان این است که می گویند:

«لا تنقض الیقین بالشک» را با«انقذ الغریق» که در باب متزاحمین وارد شده است مقایسه می کنیم. نحوۀ مقایسه به این کیفیت است که مفاد«انقذ الغریق» مثل«لا تنقض الیقین بالشک» این است که«هذا الغریق معیّنا» انقاذ شود، غریق دوم معیّنا انقاذ بشود، غریق سوم معیّنا انقاذ شود، و در مفاد«انقذ الغریق» هیچ تخییری ملاحظه نمی کنیم. «انقذ الغریق» به هیچ نحو دلالت بر تخییر نمی کند لکن وقتی که به دو دلیل برخورد می کنیم در مقام امتثال قدرت نداریم بر موافقت هر دو، قدرت بر جمع انقاذین وجود ندارد. اینجا چه کنیم؟ «انقذ الغریق» تخییر نیست. «انقذ الغریق» دلالت دارد بر وجوب انقاذ این غریق معیّنا و وجوب انقاذ آن غریق معیّنا، حالا چه باید کرد؟ دو غریق وجود دارد و قادر