سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 452

آیا مجتهد در این جا به این صورت می تواند فتوی بدهد، به نظر نمی رسد که این صورتش دیگر جایز باشد. بلکه راه منحصر به همان دو راه است: یا خودش یکی را انتخاب کند بر طبقش فتوای بدهد، یا این که موضوع و محمول قضّیه را در اختیار مقلّد قرار بدهد و مقلّد هم یکی از آنها را انتخاب کند.

(سؤال... و پاسخ استاد:) بله؟ برای این که مخیر است به این که به یکی از اینها أخذ بکند. تخییر در مسألۀ اصولیه است در باب سایر اصول عملیه هم همینطور است، هم می تواند خودش به استصحاب وجوب نماز جمعه متکّی بشود و فتوی به وجوب نماز جمعه بدهد و هم می تواند بگوید نماز جمعه مجرای استصحاب است و ما هم استصحاب را حجّت می دانیم، خودت وجوب نماز جمعه را استصحاب بکن«ما نحن فیه» هم به همین کیفیت است، اما دیگر راه سوم که اصلا فتوای به تخییر در رساله منعکس بشود که این ظهور در این دارد که اصلا حکم فرعی الهی عبارت از تخییر است، برحسب ظاهر نمی توانیم به آن ملتزم شویم.

تخییر بدوی یا استمراری در أخذ به خبرین متعارضین

اما مسألۀ دیگری که در باب تخییر مطرح است، همین بود که اشاره کردیم آیا تخییر در أخذ به خبرین متعارضین، تخییر بدوی است، یا استمراری، و یا تفصیل در مسأله است. تخییر اگر بدوی باشد، معنایش این است که مجتهد در اولین برخورد با خبرین متعارضین یکی از آنها را باید برای همیشه انتخاب بکند، الان فقط حق انتخاب دارد اما بعد از آن که یکی را انتخاب کرد، دیگر عدول نمی تواند بکند، و دیگری را نمی تواند أخذ بکند تنها در اول کار این تخییر برای او ثابت است، یک طرف را که گرفت دیگر مسأله تمام شد، از این، به تخییر بدوی تعبیر می کنند، یعنی فقط در ابتدای امر تخییر برای مجتهد ثابت است، اما در غیر ابتدای امر دیگر باید برطبق همان که در اول امر انتخاب کرده، رفتار بکند و هیچ گونه تخییری ندارد.

اما تخییر استمراری معنایش این است که نه، مثلا در مسألۀ نماز جمعه هر هفته می تواند به یکی از دو روایت متعارض أخذ بکند، این هفته به یک روایت، هفتۀ دوم به