سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 464

روایت می دوزد، می خواهد انسان را در مضیقۀ تکلیف قرار بدهد، به روایت دیگر که نگاه می کند، آن روایت انسان را می خواهد از مضیقۀ تکلیف خارج بکند. اینجا درست است که بگویند: «فموسّع علیک». پس در عین اینکه در این روایت مسأله«خبران مختلفان و حدیثان متعارضان» مطرح نشده است، و مثل روایت اول صراحتی در این معنا ندارد، لکن این کلّهم ثقه، یا موسع علیک دلیل بر این است که موردش روایتین یا روایات متعارضه است. این یک جهتی که از نظر دلالت ضعیفتر از روایت گذشته است از این جهت، چون او به صراحت حدیثین مختلفین را مطرح کرد.

تعیین غایت برای موسّع علیک

اما قوّتی که در این روایت وجود دارد، و در روایت گذشته این قوت نیست این است که، این برای«موسّع علیک» غایت معین کرده است، حد معین کرده است. آن روایت اول می گفت: «اذا لم تعلم فموسّع علیک بایّهما اخذت»، البته«لقائل ان یقول»، لاحتمالی که در آن جریان داشت، ممکن بود ولو اینکه ما به اطلاقش تمسک کردیم، کسی بگوید: نه، «موسّع» مال همان ابتدای امر است. مال همان اول کار است. اما در این روایت این احتمال جاری نیست. برای اینکه برای«موسّع» حد معین کرده است. گفته است این توسعه و این تخییر ادامه دارد، تا کی؟ «حتی تری القائم فتردّ الیه»، که بعید است که مقصود از این قائم، امام زمان(علیه السلام) باشد. قائم یعنی کسی که در رأس کار قرار گرفته است، کسی که قیام به امر امامت دارد، و الا معنا ندارد که امام صادق(علیه السلام) بفرماید: تو در تخییر و توسعه هستی«حتی تری مهدی موعود(علیه السلام)»، خوب مهدی موعود(علیه السلام) از این نظر که ترجیحی بر امام صادق و امام کاظم و ائمه بعدی ندارد. این«حتی تری القائم» جنبه وصفی دارد. یعنی«القائم بامر المسلمین، القائم بالامر الامامه»، که مقصود خود امام صادق در زمان خود امام صادق(علیه السلام) و ائمه بعدی در زمانهای خودشان است، یعنی در حقیقت«فموسّع علیک حتی ترانا فتردّ الینا»، تا اینکه موفق به رؤیت ما شوید، و از ما مسأله را بپرسید، و ما رفع تحیر کنیم برای تو، و روشن کنیم واقعیت یکی از این دو خبری که آمده است.